Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới

Miền Đông Nam bộ là một vùng đất nóng rát. Mùa hạ ở khu vực Tân Biên – Tây Ninh không khác gì một chảo lửa. Thế nhưng, sát với biên giới Campuchia...

Thế nhưng, sát với biên giới Campuchia lại có một vùng xanh mát, đó là Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát!

Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới - Ảnh 1

Cổ thụ gần khu vực biên giới với Campuchia

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát nằm trên địa phận 3 xã Tân Lập, Tân Bình, Hòa Hiệp thuộc huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh, cách thị xã Tây Ninh khoảng 30 km về phía bắc tây bắc, theo đường 781.

Năm 2002, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định chính thức chuyển hạng Khu Bảo tồn thiên nhiên Lò Gò - Xa Mát thành Vườn quốc gia. Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, tổng diện tích vườn quốc gia này là 18.765 ha, trong đó phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 8.594 ha, phân khu phục hồi sinh thái 10.084 ha, phân khu hành chính, dịch vụ 87 ha. Trách nhiệm quản lý vườn quốc gia được chuyển giao từ Sở NN&PTNT sang UBND tỉnh Tây Ninh. Hiện tại Ban Quản lý vườn quốc gia có 22 cán bộ biên chế, 53 cán bộ hợp đồng và 13 trạm bảo vệ rừng.

Hệ thực vật rừng của Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Máy mang tính đặc trưng của các sinh cảnh chuyển tiếp giữa Tây Nguyên – Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Nơi đây có các quần thể họ Dầu đặc trưng của miền Đông Nam bộ, có rừng khọp của Tây Nguyên, có quần thể tràm và sinh cảnh đất ngập nước của Đồng bằng sông Cửu Long.

Lạc chân vào Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát có thể chiêm ngưỡng hệ sinh thái trảng cỏ tự nhiên ngập nước độc đáo theo mùa có diện tích trên 4000 ha, với những trảng như Tà Nốt, Tân Thanh, Bà Điếc và với những bàu như Đưng Lớn, Đưng Nhỏ… Đây là nơi sinh trưởng của nhiều loại cây dược liệu như nhân trần, tổ phượng, bá bịnh, kim tiền thảo…

Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới - Ảnh 2

Trảng Tà Nốt

Trong suốt thời kỳ chiến tranh, Lò Gò - Xa Mát là nơi hứng chịu các đợt đánh bom ác liệt, dải thảm chất độc màu da cam của Hoa Kỳ. Các vấn đề bảo tồn hiện vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều trở ngại. Lò Gò-Xa Mát là khu vực rộng lớn, dễ tiếp cận, lực lượng chuyên trách quản lý mỏng không đủ sức quản lý, bảo vệ.

Mối đe dọa lớn nhất đối với tại vườn quốc gia là việc biến đổi các sinh cảnh đất ngập nước thành đất nông nghiệp. Năm 2001, hệ thống đường và kênh nước được thiết kế xây dựng tại một trong những trảng đất ngập nước lớn nhất trong vườn quốc gia, với mục đích đưa dân vào tái định cư tại khu vực. Do khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, các cấp chính quyền của tỉnh và địa phương đã kịp thời đình chỉ việc xây dựng. Tuy nhiên, khu vực này sẽ còn gặp nhiều mối đe dọa nếu không có nhận thức, đánh giá đúng mức giá trị đa dạng sinh học. Hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau trong việc tiếp tục bảo vệ các vùng đất ngập nước tại vườn quốc gia.

Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới - Ảnh 3

Vườn quốc gia đang thu hút khách du lịch

Các mối đe dọa khác phải kể đến trong quá trình đánh giá nhu cầu bảo tồn là khai thác gỗ trái phép, săn bắn, bẫy bắt, khai thác quá mức các lâm sản ngoài gỗ và cháy rừng. Trong số này săn bắn và bẫy bắt hiện được đánh giá là các mối đe dọa nguy hiểm nhất đối với đa dạng sinh học trong khu vực.

Trong chiến tranh chống Mỹ, Lò Gò - Xa Mát là cơ sở của Đài phát thanh Giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời cũng là căn cứ cách mạng của quân giải phóng. Bởi vậy, khu vực này còn có ý nghĩa quan trọng về mặt lịch sử. Ngoài ra, rừng trong vườn quốc gia có vai trò quan trọng trong việc phòng hộ đầu sông Vàm Cỏ. Nhiều hộ dân cư sống phụ thuộc vào nguồn tài nguyên thủy sản của con sông này.

Lò Gò - Xa Mát có thảm thực vật rừng dạng khảm giữa rừng bán rụng lá, rừng rụng lá trên đất thấp và các dải hẹp rừng thường xanh ven sông suối và rừng tràm. Gần biên giới với Campuchia là các dải rộng đồng cỏ đất lầy với các thảm cói lác. Đồng thời cũng có hệ thực vật phong phú có giá trị như: các cây họ dầu: dầu nước, dầu cát, dầu chai, dầu song nàng, sao đen, nến mủ, một số loài đã có tên trong sách đỏ như: gõ cà te, giáng hương, mạc sưa.

Khu hệ chim tại vườn quốc gia này rất đặc trưng, tại các sinh cảnh đất ngập nước đã ghi nhận nhiều loài chim nước quý hiếm như giang sen, già đẫy nhỏ và cò nhạn, gà lôi lông tía, gà tiền mặt đỏ, chích chạch má xám. Ngoài ra, Lò Gò - Xa Mát còn là nơi dừng chân bay qua của loài sếu đầu đỏ, trên tuyến di cư về nơi sinh sản tại Campuchia. Lò Gò-Xa Mát được công nhận là một trong các vùng chim quan trọng của Việt Nam.

Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới - Ảnh 4

Cu li- một loại động vật quý hiếm

Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới - Ảnh 5

Gà lôi hồng tía rất đặc trưng của miền Đông Nam bộ

Rừng xanh nơi nắng gắt biên giới - Ảnh 6

Du khách chiêm ngưỡng cây di sản!

PHẠM ANH (Kiến thức gia đình số 19)