Những động thái chiến lược mới của Nga

NDĐT- “Chủ động tiến công” là thuật ngữ trong chiến lược đối ngoại của Nga kể từ khi ông Vladimir Putin trở thành Tổng thống. Tuy nhiên, những động thái trong thời gian gần đây cho thấy đang có bước chuyển quan trọng trong chiến lược đối ngoại của Nga, nhất là cách tiếp cận mới trong việc giải quyết các vấn đề ở Trung Đông, kiên định nguyên tắc cân bằng chiến lược với phương Tây, hòa dịu trong quan hệ với các nước lớn châu Á và ưu tiên chính sách hướng Đông.

Tổng thống Nga V.Putin.

Tạo bước đột phá ở Trung Đông

Không để tái diễn “sai lầm” Libya, Trong cuộc khủng hoảng Syria, Nga luôn kiên trì ủng hộ nước này trên cơ sở luật pháp quốc tế và kiên quyết phản đối mọi quyết định mang tính áp đặt của phương Tây, nhưng lần này vào đúng thời điểm gây cấn nhất, Moscow đã ra đòn “tiến công” ngoại giao đẩy lui cuộc tấn công quân sự đang cận kề, bằng cách thuyết phục Damasco chấp nhận đặt các kho vũ khí hóa học của nước này dưới quyền kiểm soát quốc tế.

Ngày 27-9, Hội đồng Bảo an LHQ đã thảo luận và thông qua nghị quyết về Syria do 5 nước thường trực nhất trí. Tính pháp lý được thể hiện rõ nét ở việc quy định nếu Syria không tuân thủ các điều khoản, thì Hội đồng Bảo an LHQ sẽ áp dụng các biện pháp mạnh nhất theo Chương VII của Hiến chương Liên hợp quốc (bao gồm cả cấm vận kinh tế và hành động quân sự), nhưng mọi biện pháp trừng phạt Syria đều phải do Hội đồng Bảo an quyết định.

Điều quan trọng hơn là ngày 19-9 phát biểu tại Câu lạc bộ quốc tế “Vai-đa” (Nga), Tổng thống Nga Putin cho rằng: “Israel sẽ cần phải chấp thuận rũ bỏ vũ khí hạt nhân của mình, cũng giống như Syria giải trừ vũ khí hóa học”. Cựu Đại sứ Israel tại Nga, Ê-li Mác-gên cho rằng: “Nga đang lôi kéo vấn đề hạt nhân Israel vào các cuộc thương lượng Trung Đông”, và “có lẽ đây là bước ngoặt trong cách tiếp cận của Nga với Israel”.

Và thỏa thuận Nga - Mỹ ngày 15/9, được dư luận quốc tế đánh giá là bước đột phá quan trọng trong giải quyết vấn đề Trung Đông, ngăn chặn cuộc tấn công bằng hỏa lực vào Syria do Mỹ khởi xướng. gắn vấn đề vũ khí hóa học ở Syria với những vấn đề khác của khu vực, bao gồm cả vấn đề hạt nhân của Israel và Iran.

Kiên định nguyên tắc cân bằng chiến lược

Ngày 23-10, tại cuộc họp Hội đồng Nga-NATO (NRC) diễn ra tại thủ đô Brussels (Bỉ) đã không đạt được tiến bộ nào nhằm thu hẹp bất đồng xung quanh hệ thống phòng thủ tên lửa châu Âu(EUROPRO).

Nga cho rằng cấu hình EUROPRO đang đề xuất thực sự có khả năng gây tổn hại đến thế cân bằng chiến lược và là vấn đề nổi cộm trên thế giới, đặc biệt là trong thời gian gần đây. Mỹ hiện đang nỗ lực đạt được việc thay thế chương trình NMD trước đây đặt tại Alaska và California, nay chuyển đến Ba Lan, Rumani và Cộng hòa Séc. Dưới cái tên gọi là “Chương trình phòng thủ chống tên lửa Iran”. Tuy nhiên, Nga cho rằng thực chất Mỹ và NATO đang tìm cách vô hiệu hóa tiềm năng tên lửa hạt nhân của Nga.

Trên biển, Mỹ đã nâng cấp Hệ thống Aegis trên tàu tuần dương CG-70 Lake Erie và triển khai hệ thống EUROPRO trên tàu Mỹ tại Địa Trung Hải và tàu của Ucraina tại biển Đen. Cứ Hải quân ở thành phố Rota miền Nam Tây Ban Nha, 4 tàu của Mỹ cũng được trang bị tên lửa đánh chặn SM-3.

Với tính năng kỹ, chiến thuật của hệ thống EUROPRO, khiến Nga buộc phải đưa ra các biện pháp phòng thủ: (1) Đưa trạm rađa cảnh báo sớm ở Kaliningrad vào hoạt động; (2) Tăng cường bảo vệ các mục tiêu của Lực lượng hạt nhân chiến lược; (3) Trang bị tên lửa đạn đạo chiến lược mới có thể vượt qua EUROPRO; (4) Nghiên cứu các biện pháp có thể phá hủy các phương tiện thông tin và chỉ huy của EUROPRO; (5) Sẵn sàng triển khai ở phía Tây và phía Nam nước Nga các hệ thống vũ khí để vô hiệu hóa EUROPRO.

Trước đó, Nga đã thành lập lữ đoàn tên lửa đầu tiên triển khai tại Luga thuộc tỉnh Leningrad, được trang bị các tổ hợp tên lửa chiến thuật - chiến dịch Iskander-M mới nhất; lực lượng Phòng không - Vũ trụ đã được đưa vào trực chiến và đơn vị tên lửa phòng không “Tor-M2” cũng đã có mặt tại Belarus.

Sự bất đồng giữa Nga và NATO với lý do rất cơ bản là, NATO đã không lý giải được mục tiêu thực sự của hệ thống EUROPRO, họ cũng không đưa ra sự bảo đảm rằng EUROPRO không nhằm vào Nga bằng văn bản pháp lý, điều quan trọng hơn là EUROPRO sẽ phá vỡ thế cân bằng chiến lược đã được hình thành trên thế giới và đây là vấn đề nguyên tắc mà Nga không thể nhân nhượng.

Gắn kết tam cường Á - Âu

Nga, Ấn Độ và Trung Quốc là ba nước lớn trong nhóm BRICS, mỗi nước có vị thế khác nhau trong từng khu vực và trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, những năm gần đây cả ba nước đều nhận ra những lợi ích to lớn của quan hệ ba bên, không chỉ về kinh tế thuần túy mà còn là lợi ích an ninh – quân sự.

Trong chuyến thăm mới đây, hai nước Nga-Ấn đã có những hợp đồng vũ khí trị giá lên đến hàng tỷ USD. Đến năm 2012 đã đạt 11,04 tỷ USD và dự kiến đạt mức 20 tỷ USD vào năm 2015. Nga hiện đang chuẩn bị bàn giao cho Ấn Độ tàu sân bay Vikramaditya với giá trị gần 1 tỷ USD, đang và sẽ xây dựng cho Ân Độ 4 lò phản ứng điện hạt nhân.

Trong khi Thủ tướng Ấn Độ đang thăm Nga thì Thủ tướng Nga ông Dimitry Medvedev cũng đang có cuộc gặp cấp cao Nga-Trung tại Bắc Kinh (22/10). Tại cuộc gặp hai bên đã đạt được một thỏa thuận mới, quan trọng, nhằm thúc đẩy hợp sự hợp tác song phương và đi vào thực chất, đặc biệt về các dự án lớn. Theo đó, 21 thỏa thuận hợp tác song phương đã được ký kết. Nga sẽ cung cấp 70 triệu thùng dầu thô cho Trung Quốc mỗi năm trong 10 năm tới, tương đương 100 triệu tấn, trị giá 85 tỷ USD. Đó là một khoản tiền lớn đối với bất kỳ nước nào, kể cả Trung Quốc.

Trong khi đó, quan hệ Trung-Ấn cũng có những nỗ lực thắt chặt quan hệ kinh tế và đặc biệt là thỏa thuận về biên giới. Theo đó, hai bên sẽ thông báo cho nhau về các cuộc tuần tra dọc đường biên giới chung nhằm tránh nguy cơ đụng độ. “Kiềm chế tối đa” khi đối mặt ở các khu vực biên giới còn tranh chấp và xem xét thiết lập đường dây nóng giữa giới chức quân sự hai bên.

Giới quan sát cho rằng, mối quan hệ tay ba giữa Nga-Ấn-Trung dường như ngày càng trở nên tốt đẹp hơn khi cả Nga và Ấn Độ đều cố gắng cân bằng mối quan hệ với Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, thông qua gắn kết những lợi ích an ninh với mục tiêu thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại.

Vì thế, giới phân tích quốc tế và dư luận cho rằng tam giác quan hệ Nga-Ấn-Trung “nồng ấm” có tác động quan trọng, giúp thúc đẩy xu hướng hòa dịu, hòa giải giữa các nước lớn trong quan hệ với nhau và góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định trong khu vực và trên thế giới.

Đẩy mạnh chiến lược hướng Đông

Sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và nợ công châu Âu, khiến Nga nhìn rõ hơn vai trò động lực của khu vực châu Á – Thái Bình Dương (CA-TBD) đối với sự phát triển kinh tế thế giới trong tương lai, và các nước trong khu vực này sẽ là đối tác tiềm năng của Nga. Việc hợp tác với khu vực sẽ không chỉ làm sống dậy vùng Siberia, Viễn Đông, bảo đảm an ninh phần phía Đông của Nga mà còn khả năng đem lại sức sống mới cho toàn bộ nền kinh tế của nước Nga.

Ngay từ Hội nghị về phát triển kinh tế xã hội vùng Viễn Đông và hợp tác với các nước CA-TBD được tổ chức tại Khabarovsk hồi tháng 7/2010, Nga đã khẳng định Nga là một phần không thể tách rời của CA-TBD. Tổng thống Nga lúc đó là ông Medvedev đã nói: “Sự hợp tác với các nước khu vực trong lĩnh vực thương mại và đầu tư, cũng như các quá trình liên kết khu vực là ưu tiên của chúng tôi”. Từ đó, những những hoạt động của Nga ở khu vực CA-TBD trở nên sôi động hơn.

Năm 2012, Nga là nước chủ nhà tổ chức Hội nghị cấp cao của APEC diễn ra vào tháng 11 tại thành phố Viễn Đông Vladivostok, Nga xác định ưu tiên hợp tác mọi mặt với các nước trong khối APEC, nhất là hợp tác hiệu quả với ASEAN trong lĩnh vực an ninh.

Ngày 19-8 tại Moscow đã diễn ra cuộc gặp tham vấn cấp chuyên viên Nga-Nhật về vấn đề Nam Kuril/Lãnh thổ phương Bắc; ngày 2-11 cuộc họp 2+2, giữa Ngoại trưởng Nhật Bản Fumio Kishida và Bộ trưởng Quốc phòng Itsunori Onodera với hai người đồng cấp Nga Sergey Lavrov và Sergei Shoigu, tại thủ đô Tokyo đã góp phần xây dựng lòng tin giữa hai quốc gia. Theo giới phân tích, với lợi ích chiến lược to lớn của cả hai bên, khiến Nga-Nhật rất có thể có những thỏa hiệp và bước “đột phá” trong giải quyết vấn đề Nam Kuril/Lãnh thổ phương Bắc.

Hôm nay, ngày 12-11 Tổng tông Nga Vladimir Putin đang có chuyến thăm Việt Nam. Đây là chuyến công du được coi là quan trọng nhất kể từ khi hai nước ký kết Hiệp định đối tác chiến lược toàn diện Việt-Nga. Và cũng là động thái đẩy mạnh chiến lược mới của Nga ở khu vực CA-TBD. Giới phân tích quốc tế cho rằng, đây là thời điểm thích hợp nhất để Nga thể hiện vị thế và vai trò của mình trong khu vực phát triển năng động nhất của thế giới trong thế kỷ XXI.

NGUYỄN NHÂM