Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn

Cứ dịp Tết Thanh Minh, dù làm ăn xa ở đâu những người con của dòng họ Lương lại về bên khu mộ tổ của dòng họ để cúng và ăn cỗ cùng người đã khuất.

Theo chân dòng họ Lương đi lễ Thanh Minh

Năm nào cũng vậy, cứ đúng vào ngày Tết Thanh Minh, 3/3 âm lịch là con cháu của dòng họ Lương lại tề tựu bên khu mộ tổ của dòng họ mình tại Văn Mịch, Bình gia, Lạng Sơn.

Từ những ngày trước đó, dù làm ăn xa đến đâu hay bận rộn đến nhường nào những người con của dòng họ cũng cố dành thời gian về quê để chuẩn bị cho ngày Lễ Tảo Mộ.

Để chuẩn bị cho ngày lễ này, họ cùng nhau đến khu mộ phần của dòng họ để dọn dẹp, làm sạch và trang trí mộ phần, cắm cây nêu để đón ánh sáng mặt trời.

Những người ở nhà sẽ sửa soạn các món ăn thịnh soạn để mang lên mộ cúng. Từ lợn quay, gà thiến, xôi ngũ sắc, bánh ngải, bánh dầy, măng nhồi thịt, bắp cải nhường, trái cây... và tất nhiên không thể thiếu rượu. Họ làm các món ăn với tất cả lòng thành kính dâng lên người đã khuất.

Mỗi người sẽ tự tay thắp hương và rót rượu mời người đã khuất. Sau khi cúng xong, họ bắt đầu hạ lễ. Và lúc này, con cháu tề tựu bên cạnh những ngôi mộ để cùng ăn uống, nói chuyện vui chung cùng người đã khuất.

Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn - Ảnh 1

Con cháu cùng nhau đến khu mộ phần để dọn dẹp, làm sạch và tô điểm mộ phần, cắm cây nêu để đón ánh sáng mặt trời.

Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn - Ảnh 2

Một mâm cỗ cúng truyền thống với lợn quay, gà thiến, xôi ngũ sắc, bánh ngải, bánh dầy, măng nhồi thịt, bắp cải nhường, trái cây... được con cháu dòng họ Lương dâng lên tổ tiên mình.

Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn - Ảnh 3

Lợn quay Lạng Sơn nổi tiếng tất nhiên cũng không thể thiếu trong cỗ cúng tổ tiên ngày Tết Thanh Minh.

Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn - Ảnh 4

Con cháu tề tựu bên khu mộ tổ và mỗi người sẽ tự tay thắp hương và rót rượu mời người đã khuất.

Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn - Ảnh 5

Con cháu cùng tưởng nhớ về công đức của tổ tiên.

Nhộn nhịp Tết Thanh Minh có 'một không hai' ở Lạng Sơn - Ảnh 6

Sau khi cúng xong, con cháu hạ lễ. Và lúc này, con cháu tề tựu bên cạnh những ngôi mộ để cùng ăn uống, nói chuyện vui chung cùng người đã khuất.

Nét độc đáo riêng có của phong tục thờ cúng

Với người Nùng ở Lạng Sơn, Tết Thanh Minh là ngày giỗ tập trung lớn nhất trong cả năm.

Phong tục từ ngàn đời của người Nùng cho đến nay, cho dù đã thất thoát và đơn giản nhiều so với xưa kia nhưng tục cúng lễ luôn được duy trì và mang tính truyền thống. Một niềm tin rằng, nếu sống tốt thì sẽ làm yên lòng tổ tiên và được tổ tiên phù hộ, giúp đỡ.

Đối với người Nùng các tỉnh phía Bắc thì ngày Tết Thanh Minh là ngày tết lớn nhất của dòng họ. Đây là ngày mà con cháu thể hiện lòng thành kính của mình với ông bà tổ tiên.

Hầu hết người Nùng ở Bình gia, Lạng Sơn trong các làng xã, thôn bản trước đây đều không đi lễ chùa. Chỉ vài năm gần đây, khi những ngôi chùa ở thành phố được xây mới, trùng tu thì một số người dân tại thành phố, thị trấn mới đến chùa Lễ Phật.

Với người Nùng ở Lạng Sơn, tục thờ cúng tổ tiên, ông bà, cha mẹ giống như một thứ tôn giáo. Nó ngấm sâu vào cuộc sống và chi phối hầu hết các hoạt động thờ cúng trong các ngày lễ, tết, ma chay, cưới xin…

Bàn thờ trong các gia đình của người Nùng Lạng Sơn đều không bao giờ thờ Phật. Họ cũng không có bàn thờ Phật đặt riêng trong nhà. Trên ban thờ, bát hương ở chính giữa được thờ Thổ công, thần linh. Bát hương bên trái thờ gia tiên tiền tổ (từ 5 đời trở lại ) theo họ của người đàn ông trong gia đình ; bát hương bên phải thờ Mè Nàng (Giống như bà Cô tổ của người Kinh).

Ngoài ra, dưới bếp thường có một ống hương thờ thần bếp và nếu gia đình nào có con nhỏ thì trong buồng còn có thêm bàn thờ mụ để trông nom hồn vía cho đứa trẻ. Mỗi khi chúng quấy khóc, ốm đau thì việc đầu tiên là kêu cầu vị thần linh này, và bà Mụ sẽ được thờ cho đến khi đứa trẻ 12 tuổi.

Trong những ngày lễ tết, người đàn ông sẽ là người thắp hương, sắp lễ và cúng lễ. Nghi lễ cũng cũng đơn giản với lời khấn giống như đang nói chuyện với người đang sống. Họ xin tổ tiên phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt.

Ngày tết là dịp cả gia đình quây quần, vật phẩm được cúng là các loại hoa quả, bánh trái của nhà làm nên, đặc trưng là các loại bánh cổ truyền như bánh chưng và không bao giờ thiếu món bánh khảo, bánh khẩu sli được làm bằng gạo nếp.

Người Nùng ở Lạng Sơn có phong tục cúng lễ khác lạ và niềm tin tôn giáo không giống với người Kinh. Họ tin rằng, khi con người mất đi thì linh hồn họ vẫn quanh quẩn bên con cháu, bên người thân và ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Cho nên, để yên lòng người đã khuất thì họ đều tu dưỡng bản thân, dạy dỗ con cái và sống có hiếu, nghĩa, thờ cúng tổ tiên theo đúng như tâm nguyện của mình.

Người Nùng không cúng giỗ hàng năm như người Kinh, khi đến ngày giỗ thì nhà nào nhà ấy sẽ tự làm mâm cơm cúng giỗ ông bà, và cũng chỉ cúng trong phạm vi 3 đời. Đời thứ 4, 5 thì thường được quan niệm là các cụ đã được đầu thai vào kiếp khác, không cần cúng giỗ nữa.

Và khi có những nỗi buồn đau, mất mát, thì tổ tiên, ông bà sẽ là nơi mà họ gửi gắm tâm tư, nguyện vọng của mình như một thứ niềm tin vào tôn giáo. Điều đó giúp cho họ giải thoát được những nỗi đau về tinh thần, để lạc quan hơn và sống có ý nghĩa hơn.

Và trong tâm khảm của những người con Lạng Sơn xa quê cha đất tổ là nỗi mong ngóng được trở về. Dù xa cách bao nhiêu đi chăng nữa thì mỗi người đều cố gắng sắp xếp thời gian để về quê dự lễ Tảo mộ.

Tục lệ này mang 1 ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nó góp phần duy trì và bảo tồn nét văn hóa của dân tộc nơi đây.

Kiều Vân