Nhật Bản - thị trường hấp dẫn đối với thực tập sinh Việt Nam

Tu nghiệp sinh Việt Nam làm việc tại một nhà máy ở vùng Can-xai (Nhật Bản).

Việt Nam chính thức đưa thực tập sinh sang tu nghiệp tại Nhật Bản từ năm 1992, trong khuôn khổ bản ghi nhớ về "Chương trình phái cử và tiếp nhận thực tập sinh nước ngoài vào tu nghiệp tại Nhật Bản" đã được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB và XH) ký với Tổ chức Hợp tác tu nghiệp quốc tế Nhật Bản (JITCO). Thông qua Chương trình này, Nhật Bản hỗ trợ đào tạo tay nghề cho một bộ phận thanh niên của các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, nhằm giúp thanh niên nâng cao tay nghề, tiếp cận với các kỹ thuật tiên tiến và công nghệ hiện đại để khi trở về nước góp phần tích cực vào công cuộc phát triển đất nước. Đến nay, có 110 doanh nghiệp phái cử Việt Nam uy tín, đủ điều kiện được JITCO chấp thuận đưa thực tập sinh sang tu nghiệp tại Nhật Bản. Hiện, thực tập sinh Việt Nam đang tu nghiệp tại Nhật Bản trong các lĩnh vực như: điện tử, gia công cơ khí, may công nghiệp, chế biến thủy sản, xây dựng, nông nghiệp, đóng tàu biển... tại hầu khắp các tỉnh của Nhật Bản nhưng tập trung chủ yếu ở các vùng Gi-phu, Con-tô, Can-xai, Ai-chi, Hi-rô-si-ma. Những năm gần đây, số lượng thực tập sinh Việt Nam tại Nhật Bản đã tăng lên so với một số nước khác. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 18 nghìn thực tập sinh đang làm việc tại Nhật Bản, là quốc gia có số lượng thực tập sinh lớn thứ hai trong tổng số 15 quốc gia phái cử, chỉ sau Trung Quốc.

Trong lĩnh vực phái cử thực tập sinh, bên cạnh quan hệ hợp tác với JITCO, từ cuối năm 2005, Bộ LĐ-TB và XH đã ký Bản Thỏa thuận với Hiệp hội Phát triển nhân lực quốc tế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhật Bản, nay đổi tên là Cơ quan Phát triển nguồn nhân lực quốc tế Nhật Bản (IM JAPAN) để đưa thực tập sinh Việt Nam sang làm việc tại Nhật Bản. Đây là chương trình tuyển chọn thực tập sinh đi tu nghiệp tại Nhật Bản phù hợp tinh thần Quyết định số 71/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nhằm hỗ trợ người lao động ở các huyện nghèo, vùng sâu, vùng xa đi làm việc ở nước ngoài. Đối với những thực tập sinh sau khi có nguyện vọng làm việc trong các công ty Nhật Bản tại Việt Nam, tổ chức IM JAPAN sẽ phối hợp cùng Bộ LĐ-TB và XH liên hệ với các công ty để hỗ trợ việc làm.

Bên cạnh việc hợp tác đưa thực tập sinh và thực tập kỹ năng sang tu nghiệp và thực tập kỹ thuật tại Nhật Bản, Việt Nam cũng đã cung cấp lao động kỹ thuật có tay nghề cao, kỹ sư, những người có trình độ đại học và trên đại học trong lĩnh vực công nghệ thông tin cho Nhật Bản. Hiện nay, thời gian làm việc của kỹ sư, chuyên gia Việt Nam tại Nhật Bản là ba năm và có thể gia hạn thêm hai năm, mức lương bình quân khoảng 250.000 yên/tháng (khoảng 3.000 USD), được cung cấp nhà ở, điện nước và các tiện nghi sinh hoạt như bếp ga, tủ lạnh, lò sưởi... Mức thu nhập cao cùng môi trường, điều kiện làm việc tiên tiến tại Nhật Bản là yếu tố hấp dẫn đối với các kỹ sư. Tuy nhiên, so với chương trình thực tập sinh, việc tuyển kỹ sư và chuyên gia cũng khó khăn hơn, yêu cầu đào tạo tiếng Nhật trình độ cao hơn và thời gian dài hơn nhưng hiệu quả cao hơn, chất lượng lao động được bảo đảm và ít phát sinh trong quá trình làm việc. Vì vậy, trong thời gian tới Bộ LĐ-TB và XH chủ trương đẩy mạnh đưa nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài, đặc biệt là ở Nhật Bản.

Ngoài ra, hai nước đã kết thúc đàm phán về chương trình Di chuyển thể nhân để đưa y tá, hộ lý Việt Nam sang Nhật Bản làm việc, trong khuôn khổ Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam-Nhật Bản (JVEPA). Theo đó, Nhật Bản sẽ tiếp nhận các ứng viên điều dưỡng và hộ lý Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn tiếng Nhật và chuyên môn được sang Nhật Bản làm việc trong ba năm (với điều dưỡng viên) và bốn năm (với hộ lý). Trong thời gian làm việc tại Nhật Bản, các ứng viên được phép thi chứng chỉ quốc gia Nhật Bản, nếu đỗ, sẽ được phép ở lại làm việc lâu dài. Nhật Bản cũng sẽ hỗ trợ Việt Nam đào tạo tiếng Nhật tại Việt Nam cho những ứng viên này và dự kiến sẽ được triển khai từ năm 2012.

Có thể thấy, Nhật Bản là một thị trường tiềm năng lớn, tuy vậy để đẩy mạnh việc đưa thực tập sinh Việt Nam sang Nhật Bản, các doanh nghiệp Việt Nam và chính những thực tập sinh cần phải nỗ lực, nâng cao chất lượng về tay nghề, ngoại ngữ và tính kỷ luật lao động. Đối với doanh nghiệp, trước hết, cần nâng cao chất lượng của thực tập sinh, ngay từ khâu tuyển chọn, cần tuyển những người có ý thức làm việc, ý thức học tập để khi sang Nhật học nghề, quay về phục vụ đất nước. Vì vậy cần những người có ý thức tốt, chấp hành kỷ luật của các nhà máy, xí nghiệp Nhật Bản. Thứ hai, so với một số nước khác, thực tập sinh Việt Nam còn kém về tiếng Nhật, do đó, doanh nghiệp cần nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo tiếng Nhật kết hợp với bồi dưỡng kiến thức cần thiết như luật pháp, kỷ luật lao động, phong tục tập quán và văn hóa Nhật Bản. Thứ ba, các doanh nghiệp Việt Nam cần phối hợp chặt chẽ với các nghiệp đoàn Nhật Bản để quản lý thực tập sinh của ta tại Nhật Bản, xử lý kịp thời những phát sinh trong quá trình tu nghiệp.

TS LÊ VĂN THANH
(Cục Quản lý lao động ngoài nước)