Nhà nước bắt tay tư nhân: Giờ G đã điểm

(Doanh nghiệp) - Lướt qua “sân chơi” mà Nhà nước đang rút lui dần, có thể thấy điểm chung là chỉ những doanh nghiệp tư nhân lớn mới có đủ tiềm lực để tiếp nhận.

Lộ diện những đại gia ngàn tỷ thâu tóm Vinalines VNA, VJA cùng xin mua nhà ga T1: Đấu thầu ra sao?

Ồ ạt “xả hàng”

Trên thực tế, cuối năm 2014 và đầu năm 2015, có nhiều tín hiệu cho thấy Nhà nước thực sự “bắt tay” tư nhân khi đẩy mạnh cổ phần hóa với tỉ lệ sở hữu không còn chi phối hoặc thoái vốn toàn bộ. Điển hình như trong các lĩnh vực xây dựng công trình, cảng biển, sản xuất và lắp ráp ôtô...

Mở màn cho công cuộc “xả hàng” chính là hai anh em Trần Kim Thành và Trần Lệ Nguyên của Công ty Cổ phần Kinh Đô. Thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) được xem là đình đám nhất năm 2014 đã thu hút sự chú ý của giới đầu tư khi bán đi 80% cổ phần mảng bánh kẹo của Công ty, thay vào đó lại sở hữu chi phối (51%) Vocarimex, một doanh nghiệp dầu ăn có thị phần lớn nhất Việt Nam.

Thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) của Kinh Đô được xem là đình đám nhất năm 2014 đã thu hút sự chú ý của giới đầu tư.

Tiếp theo, Vinalines (Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam) và Tập đoàn T&T của “ông bầu” Đỗ Quang Hiển đều đề xuất cho T&T mua toàn bộ số cổ phần mà Vinalines đang nắm giữ tại cảng lớn thứ nhì miền Bắc, cảng Quảng Ninh, với giá trị gần 500 tỉ đồng.

Còn đối với ngành công nghiệp ôtô, sau hàng chục năm bảo hộ và ưu đãi, đến nay Nhà nước cũng chính thức “buông tay” khi bán toàn bộ cổ phần tại Vinamotor và hiện đang có 2 nhà đầu tư tư nhân đề xuất mua trọn gói (mặc dù lúc cổ phần hóa với tỉ lệ bán 51% lại ít được quan tâm).

Trong khi đó, ngành y tế cũng có đến 8 doanh nghiệp lớn như Công ty Dược Việt Nam, Công ty Dược phẩm Trung ương 1, Công ty Dược phẩm Trung ương 2... sẽ được cổ phần hóa trong năm nay, dù chưa công bố tỉ lệ và thời điểm bán ra.

Không chỉ cổ phần hóa và thoái vốn tại nhiều doanh nghiệp, Nhà nước cũng tiến hành xã hội hóa nhiều hạng mục trong cảng hàng không và các cơ sở hạ tầng khác. Sôi động nhất vẫn là cuộc đua giữa hai ông lớn trong ngành hàng không là Vietjet Air và Vietnam Airlines để được nhượng quyền khai thác nhà ga T1 Nội Bài.

[Infographic] Vietnam Airlines và Vietjet Air: Cuộc chiến nhà ga T1

Có thể thấy, những tín hiệu từ nhượng quyền khai thác, kêu gọi tư nhân đầu tư nhiều hạng mục trong cảng hàng không hay thoái vốn toàn bộ khỏi Vinamotor chứng tỏ tiến trình cổ phần hóa, hợp tác với tư nhân đang trở nên chặt chẽ và mạnh mẽ hơn lúc nào hết. Nếu như năm 2014, chỉ có khoảng 150 doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hóa thì trong năm 2015, con số này dự kiến tăng hơn gấp đôi, đồng thời tỉ lệ sở hữu của Nhà nước cũng sẽ giảm mạnh.

Đáng chú ý, trong đợt “xả hàng” này, có rất nhiều món hàng mà nhà đầu tư nào cũng ao ước mua được.

Chẳng hạn, trong mỗi cảng hàng không, hạng mục nhà ga là một trong những cấu phần đem lại suất sinh lợi hấp dẫn nhất, cũng sẽ được nhượng lại cho các nhà đầu tư tư nhân khai thác. Nhiều cảng biển kinh doanh tốt cũng được Nhà nước giảm đáng kể tỉ lệ sở hữu so với năm 2014 để thu hút tư nhân tham gia. Hay như Vinamotor, dù kinh doanh chưa mấy hiệu quả, nhưng lại được bảo hộ và sở hữu những “khu đất vàng” rộng lớn như trụ sở của công ty mẹ ở phố Hàng Trống hay khu đất rộng hơn 20.000 m2 của công ty con Vinamotor tại Minh Khai (Hà Nội)...

Ai đủ năng lực tiếp nhận?

Lướt qua “sân chơi” mà Nhà nước đang rút lui dần, có thể thấy một điểm chung là chỉ những doanh nghiệp tư nhân lớn mới thực sự có đủ tiềm lực để tiếp nhận. Gần cả ngàn tỉ đồng để mua Vinamotor; cần khoảng phân nửa số tiền này để mua 1 cảng của Vinalines; và dù chưa công bố chi phí nhượng quyền khai thác nhà ga T1 Nội Bài, nhưng ai cũng biết rằng đó sẽ là số tiền không hề nhỏ.

Tuy nhiên, khoản tiền này có lẽ không thấm vào đâu so với tiềm lực của Vietjet Air hay Vietnam Airlines. Đáng chú ý, Vietjet Air là hãng hàng không tư nhân đầu tiên của Việt Nam, do Tập đoàn Sovico Holdings làm cổ đông sáng lập và cũng là cổ đông lớn nhất. Chủ tịch Tập đoàn này, ông Nguyễn Thanh Hùng, được biết đến là thành viên Hội đồng tư vấn doanh nghiệp của APEC (ABAC), là Phó Chủ tịch Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản và là thành viên duy nhất của doanh nghiệp Việt Nam tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Việc Vietjet Air đã ký hợp đồng hơn 9 tỉ USD để mua 100 máy bay từ Airbus (thời gian nhận hàng đến năm 2022) cho thấy tiềm lực to lớn của hãng hàng không này, dù mới hoạt động từ cuối năm 2011. Trong khi đó, Vietnam Airlines vẫn đang duy trì được thị phần lớn nhất Việt Nam. Những thông tin như vậy cho phép kỳ vọng về chất lượng dịch vụ tại nhà ga T1 sẽ được cải thiện nếu Vietjet Air hay Vietnam Airlines có quyền chủ động khai thác.

Ôtô TMT và Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Sacom đều muốn mua toàn bộ cổ phần Vinamotor.

Còn trong thương vụ mua Vinamotor, hiện nay cả Ôtô TMT và Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Sacom đều muốn mua toàn bộ 98% vốn nhà nước tại công ty này, dự kiến ít nhất cũng gần 900 tỉ đồng nếu mua ngang mệnh giá. Chưa tính đến khả năng và mức độ sẵn lòng chi trả của các công ty này, thì Ôtô TMT cũng đang có những lợi thế nhất định. Theo đó, Ôtô TMT là công ty liên kết với Vinamotor, đã từng mua và tiến hành tái cơ cấu nhiều công ty cùng ngành khác như Công ty Cổ phần Dịch vụ Vận tải Ôtô số 8, Công ty Cổ phần Cơ khí Xây dựng và Tư vấn Thiết kế 30-4. Trong khi đó, Sacom chuyên về dây cáp và cổ đông lớn nhất là Công ty Chứng khoán Phố Wall, một doanh nghiệp chứng khoán có kết quả kinh doanh thuộc hàng kém nhất so với các công ty cùng ngành.

Cuộc đua giữa các công ty này đang thu hút sự theo dõi sát sao của giới đầu tư. Hầu hết đều kỳ vọng về sự đổi mới theo hướng tích cực hơn khi có sự tham gia của khu vực tư nhân, vốn được đánh giá là năng động và hiệu quả hơn khu vực nhà nước.

Bên cạnh đó, vấn đề quan trọng trong cổ phần hóa là tỉ lệ sở hữu của Nhà nước. Nếu Nhà nước “xả hàng” với tỉ lệ đủ lớn thì mới có cơ hội cho những “Kinh Đô” mới tham gia điều hành và cải thiện hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước, vốn có nhiều tiềm lực nhưng chưa được khai thác đúng cách. Và điều quan trọng nhất vẫn là vấn đề “tiền đâu” khi dẫn chứng về các thương vụ trên cho thấy, chỉ những doanh nghiệp tư nhân lớn đã tích lũy đủ tiềm lực trong nhiều năm qua mới có đủ sức tham gia trong sân chơi đang mở ra trước mắt.

(NCĐT)