Người đàn bà đam mê tiền cổ

QĐND Online - Phú Yên là vùng đất đã từng phát hiện rất nhiều tiền xu cổ, với hàng trăm hiệu tiền của Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên… Để có được bộ sưu tập tiền cổ cá nhân đầy đủ cả tiền giấy và tiền xu như chị Trần Thùy Nhiên là điều ít ai làm được…

Những đồng tiền quý hiếm Bước chân vào ngôi nhà của chị Nhiên ở phường 3 (TP Tuy Hòa) tôi thật sự ngỡ ngàng vì bộ sưu tập tiền xu và tiền giấy cổ, tín phiếu qua các thời kì, được chị đặt ở phòng trưng bày rất đẹp và lạ mắt. Bộ sưu tập có mặt hầu hết các hiệu tiền của các triều đại phong kiến Việt Nam, bài trí theo 6 chủ đề và trải dài theo quá trình lịch sử và các thời kỳ ở Việt Nam. Chị Nhiên cho biết: bộ sưu tập được trưng bày theo hệ thống, nguyên tắc như ở bảo tàng. Bản đồ Phú Yên được ghép bằng 92 đồng tiền kim loại của Trung Quốc và Việt Nam bắt đầu từ hiệu tiền “Khai Nguyên thông bảo” đời nhà Đường năm 621 (Trung Quốc) đến hiệu tiền “Bảo Đại thông bảo” của triều Nguyễn 1945 (Việt Nam); ranh giới giữa các huyện, thị xã, thành phố và biển Đông được ghép từ những vỏ ốc khai thác ở biển Phú Yên. Các bộ sưu tập tiền theo từng thời kỳ phát triển như: chủ đề tiền Trung Quốc với hơn 50 hiệu tiền từ thời nhà Đường, đến hiệu tiền nhà Minh, nhà Thanh… Chủ đề tiền cổ Việt Nam đồng từ thời Lý đến thời nhà Lê Trung Hưng với nhiều loại như: Càn Phù nguyên bảo (thời Lý Thái Tông, năm 1039-1041), Minh Đạo nguyên bảo; Trị Bình thông bảo; triều Trần có Nguyên Phong thông bảo... Tiền nhà Hồ, Lê sơ, Mạc, Lê Trung Hưng, thời Tây Sơn, các vua triều Nguyễn… với các hiệu tiền Minh Đức thông bảo, An Pháp nguyên bảo; Thái Bình thông bảo, Thái Đức thông bảo, Quang Trung thông bảo… cũng được trưng bày. Điều đặt biệt, từ những đồng tiền thời Tây Sơn, chị sắp đặt giống một cây hoa. Chị cho biết: thời Tây Sơn thì chỉ có 3 hiệu tiền nhưng theo tìm hiểu lịch sử, thời này rực rỡ, tiền Việt Nam áp đảo, thay thế tiền Trung Quốc. Chính vì thế, trang trí tiền thời Tây Sơn giống một cây hoa, như muốn người xem biết rằng đây là thời kỳ rực rỡ trong một giai đoạn lịch sử. Chị lấy hình ảnh cổng Điện Thái Hòa ở Huế để trưng bày những đồng tiền Gia Long thông bảo, Minh Mệnh thông bảo, Tự Đức thông bảo, cho đến đồng tiền xu đúc cuối cùng của triều đại phong kiến Việt Nam, đồng Bảo Đại Thông Bảo. “Nhờ may mắn, tôi đã sưu tập khoảng 800 đồng tiền xu cổ triều Nguyễn của 8 niên hiệu, nhiều nhất là đời Gia Long và Minh Mệnh. Điều đó giống như một cơ duyên ”, chị chia sẻ. Bộ sưu tập của chị còn có những tờ tiền giấy từ thời Pháp thuộc của Việt Nam như tờ 5 bạc in hình con công, thiếu nữ. Và có cả một số loại tiền cổ các nước trên thế giới. Tiền có in hình Bác Hồ đầu tiên (còn gọi là hệ thống tiền đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1946); tín phiếu Trung bộ, Nam bộ giai đoạn 1948-1955; hệ thống tiền những năm xây dựng Chủ nghĩa Xã hội ở miền Bắc (1959-1978); hệ thống tiền của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam giai đoạn (1978-1985)… được chị trưng bày trang trọng ngay giữa phòng trên nền cây hoa sen. Hết mình với niềm đam mê Rất tình cờ, chị đến với niềm đam mê này. Chị kể: “Làm bảo tàng hơn 20 năm, trong những năm 1996, 1997, khi cùng cán bộ đi cơ sở, tôi phát hiện trong dân có rất nhiều tiền xu, có gia đình sở hữu đến mấy bao tiền như thế. Sau đó, được người dân ở huyện Tuy An cho một bụm tiền, tôi đem về nhà cất. Vì muốn biết tại sao đồng tiền thời này lại thay thế đồng tiền thời kia, khi tìm hiểu, thấy hay hay. Rồi những hình họa, hoa văn lạ trên những đồng tiền đó đã thu hút tôi, từ đó tôi đến với thú vui này”. Ròng rã suốt nhiều năm, chị bỏ thời gian đọc sách, nghiên cứu và thu thập hiện vật, nhờ người biết chữ Hán dịch hộ. Hễ có dịp, chị lại lặn lội đến các huyện, các điểm bán ve chai để dò hỏi và mua tiền xu, cả những đồ cổ khác nếu có. Chị kể: bộ sưu tập tiền thời Minh Mệnh và một số tiền thời nhà Nguyễn đều mua được ở một điểm bán ve chai tại huyện Đồng Xuân năm 2005. Lúc đó đến điểm bán ve chai, hỏi xem có gì hay không? Thế là ông chủ đưa xem mấy bao tiền cổ, nhưng hầu hết đều rỉ sét và hoen ố, tôi phải ngồi hơn 2 tiếng đồng hồ mà chỉ lựa được có chưa đầy 1 ký tiền. Mấy đồng tiền các thời khác cũng nhờ đi các huyện Tuy An, Phú Hòa mà có được. Tất cả tiền mua được chị đều nhờ chuyên gia đọc chữ dùm rồi sau đó đánh số và bắt đầu khâu bảo quản. Để bảo quản và tẩy rửa các đồng tiền xu cổ sau thời gian nằm vùi dưới đất với người sưu tầm tiền cổ như chị Nhiên thì phương pháp dùng lá me ngâm và chà rửa nghe ra vừa rất hiệu quả mà ít tốn tiền. Đồng tiền không bị hao mòn cũng như không mất chữ như một số phương pháp dùng hóa chất khác. Đầu năm 2010, khi về hưu, chị bắt đầu thực hiện ý định làm phòng trưng bày các loại tiền xu và tiền giấy ở Phú Yên qua các thời kỳ ngay tại nhà. Hơn 3 tháng chuẩn bị, cuối cùng phòng trưng bày của chị cũng hoàn thành. Nhiều người đã đến đây và hiểu được những kiến thức lịch sử, quá trình phát triển của đất nước qua những đồng tiền cổ. Đó chính là niềm hạnh phúc mà chị theo đuổi. Bài và ảnh: Kim Chi