Nga và một diễn biến bất ngờ diễn ra trên chính sự Trung Đông

Trong tuần này thì một diễn biến bất ngờ đã diễn ra trên chính sự Trung Đông, khi văn phòng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ra thông cáo ông sẵn sàng gặp người đồng cấp phía Palestine Mahmoud Abbas. Điều bất ngờ không chỉ nằm ở sự quay ngoắt thái độ 180 độ...

Nga và một diễn biến bất ngờ diễn ra trên chính sự Trung Đông - Ảnh 1

Ông Abbas và Netanyahu liệu có tìm được sự tương đồng nhờ "người trung gian" Putin?

Điều bất ngờ không chỉ nằm ở sự quay ngoắt thái độ 180 độ trong thái độ của ông Netanyahu mà còn là người đứng đằng sau sự thiện chí bất ngờ này là Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Đặc phái viên Trung Đông của Nga Mikhail Bogdanov thăm Israel hồi cuối tuần trước và chúng ta có thể hình dung được những gì Bodanov "thủ thỉ" với Netanyahu.

Nga không có lợi ích trực tiếp để can dự vào tình hình giữa Israel và Palestine như Mỹ, rằng hình ảnh của Nga được "ưa thích" hơn ở Trung Đông so với Mỹ nên những phe phái thân Hamas như Hezbollah sẽ nhìn Israel với ít thù địch hơn so với khi Mỹ là người tài trợ cho một cuộc đàm phán.

Điều này với nhiều người ủng hộ Tổng thống Putin được xem là một tin mừng và một sự thể hiện quyền lực và niềm tin đang lên của Putin trên trường thế giới. Điều này không sai nhưng là chưa đủ. Đàm phán hòa bình giữa Israel và Palestine từ trước đến nay vẫn được xem là "hố lầy sâu nhất giữa mọi hố lầy ở Trung Đông".

Việc có thể nối lại đối thoại giữa Abbas và Netanyahu là điều rất tốt cho khu vực nói riêng và thế giới nói chung, đặc biệt là sau hàng loạt cuộc đụng độ nhỏ lẻ thời gian gần đây, dư chấn của cuộc chiến ngắn ngày giữa quân đội Israel và Hamas năm 2004 mà hệ quả của nó là hàng loạt cáo buộc vi phạm nhân quyền từ phía Israel.

Từ đó đến nay, Israel và Palestine thường chỉ lên báo vì những cuộc tấn công bằng dao từ những phần tử quá khích người Palestine và những vụ đáp trả từ phía Israel. Cuộc đàm phán lần gần đây nhất giữa hai bên đã sụp đổ vào năm 2014 ngay trước khi cuộc chiến giữa hai bên diễn ra. Nếu hai bên chấp nhận quay lại vòng đàm phán thì đây sẽ là bước tiến đầu tiên để tạm thời giảm nhiệt giữa họ. Nhưng như đã nói ở trên thì mối quan hệ giữa Israel và Palestine không đơn giản chút nào.

Thứ nhất, mặc dù là Tổng Thống Palestine nhưng ông Abbas chỉ nắm thực quyền ở Bờ Tây Israel, khu vực ít xung đột hơn. Mối nguy hiểm tiềm tàng nhất với câu hỏi Palestine là nằm ở dải Gaza, khu vực được kiểm soát bởi lực lượng Hamas. Bất kì một giải pháp nào cho Palestine nếu loại bỏ Hamas ra chắc chắn sẽ đều bị thất bại mà Hamas và Netanyahu chưa bao giờ cùng nhìn về một phía.

Để độc giả hiểu rõ vấn đề này hơn, hãy hình dung Palestine là một nhà nước (mặc dù không được công nhận) được chia làm hai phía, Bờ Tây do phe Fatah của Tổng thống Abbas kiểm soát và dải Gaza nằm dưới quyền kiểm soát của lực lượng Hamas. Bờ Tây được kiểm soát dễ dàng hơn so với dải Gaza do nhà nước Israel coi Tổng thống Abbas là đại diện hợp pháp của Palestine.

Tình hình ở dải Gaza tồi tệ hơn rất nhiều. Tất cả hàng hóa, nhu yếu phẩm đều bị kiểm soát chặt chẽ, người Palestine nếu muốn ra vào đều phải được sự cho phép của lực lượng kiểm soát Israel.

Thêm vào đó nữa là "ranh giới đỏ" để lực lượng Hamas chấp nhận bất cứ một sự dàn xếp nào là việc Israel phải di dời những khu định cư của người Do Thái khỏi đất Palestine. Cựu thủ tướng Sharon của Israel đã tính đến phương án này nhưng kể từ khi Netanyahu lên nắm quyền và giành chiến thắng ở cuộc tái cử năm ngoái thì nó đã chính thức trở thành viễn tưởng.

Quan điểm diều hâu của Netanyahu chấm dứt mọi tham vọng về việc thay đổi cách nhìn của Israel với những khu tái định cư. Chính sự bảo thủ của Netanyahu là một trong những nguyên nhân khiến Tổng thống Mỹ Obama xa lánh dần Israel trong chính sách đối ngoại của mình.

Có phải Putin đã tự tin quá và đang chơi một ván cờ quá tay của mình?

Sự phức tạp của mối quan hệ Israel - Palestine là không phải bàn cãi và khi mà những bất đồng sâu sắc vẫn hiện hữu giữa hai bên thì việc một bước đột phá đạt được trong quan hệ giữa hai nước là điều khá viển vông. Tuy vậy thì việc đồng ý đàm phán với Palestine dưới sự bảo trợ của Nga là một việc có lợi cho cả Putin và Netanyahu. Cái đích cuối cùng mà bước đi này nhắm vào là Mỹ.

Với Putin, đây là cơ hội để, trên danh nghĩa, thể hiện quyền lực của mình và Putin đủ thông minh để hiểu rằng sự thành công của cuộc gặp mặt tới không nằm ở thành quả của nó mà là nước Nga đã lấn vào sân chơi truyền thống của Mỹ, hòa đàm Israel - Palestine.

Với Netanyahu, việc đi đêm với người Nga sẽ là đòn "nắn gân" đối với bất kì ai trở thành Tổng thống Mỹ vào tháng 1 tới. Thông điệp đó là hoặc là ông, bà thể hiện lại sự nồng ấm với Israel hoặc nước Mỹ sẽ mất đi đồng minh lâu đời và truyền thống nhất Trung Đông.

Putin, với sự nhạy bén chính trị của mình đã không bỏ lỡ cơ hội này và thể hiện thiện chí là người hòa giải. Theo tiết lộ của một nguồn tin thân cận với Netanyahu thì ông và Putin nói chuyện một lần một tuần. Cả hai cũng đã có 3 cuộc gặp mặt trong ba tháng qua.

Với nhiều người thì động thái của Putin khi đề nghị đứng ra làm hòa giữa Netanyahu và Abbas là một cuộc phiêu lưu chính trị dựa trên nền tảng của sự tự tin truyền lại từ những tin tốt đẹp từ Syria.