Mỹ hủy hòa đàm với Taliban: Tiến trình hòa bình lại bế tắc

Tổng thống Mỹ ngày 7-9 đã bất ngờ tuyên bố hủy các cuộc gặp bí mật với các thủ lĩnh Taliban và Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani tại Trại David, cũng như hủy các cuộc đàm phán hòa bình sau khi Taliban nhận gây ra vụ đánh bom tại Kabul khiến 12 người thiệt mạng. Động thái này khiến cho tiến trình hòa bình Afghanistan lại một lần nữa rơi vào tình trạng bế tắc.

Đã có không ít đồn đoán sau quyết định này. Hãng tin AFP bình luận động thái của Trump một lần nữa làm thế giới sửng sốt đồng thời một lần nữa chứng minh cho bản tính khó đoán định của Trump, đồng nghĩa với việc Trump làm uy tín của Mỹ ngày một giảm sút. Tuy nhiên, hãng tin Foxnews dẫn ý kiến trái chiều cho rằng việc hủy bỏ hội đàm với Taliban là một quyết định đúng đắn. Trong khi đó, có nhận định cho rằng đây chỉ là chiêu giữ thể diện sau khi nhận ra những khó khăn có thể xảy ra ngay cả khi đạt được một thỏa thuận hòa bình.

Trump đánh mất uy tín?

Từ Washington, hãng tin Reuters dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tuyên bố đàm phán hòa bình Afghanistan đã bị hoãn lại và Washington sẽ không cắt giảm hỗ trợ quân sự của Mỹ đối với Afghanistan cho đến khi Kabul đảm bảo Taliban sẽ tuân thủ các cam kết quan trọng. Hôm 8-9, khi được Fox News hỏi liệu đàm phán hòa bình Afghanistan đã chết hay chưa, ông Pompeo đáp: “Lúc này thì đúng là như vậy”.

Aaron David Miller, một trợ lý tổng thống dày dạn kinh nghiệm và từng giúp dàn xếp cuộc hội đàm ba bên Mỹ-Israel-Palestine năm 2000 cho rằng, Trump đang cố gắng “hãm phanh” đối với một thỏa thuận tồi và như thường lệ, đặt ông vào trị trí trung tâm.

Theo AFP, Trump thường làm theo ý mình. Brian Katulis, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Tiến bộ Mỹ cho rằng, rất khó để xác định một thành công chính sách đối ngoại nào đó của Mỹ mà do những chiến thuật của Trump đem lại. Chuyên gia này giải thích: “Không có mạch tư tưởng chung hay triết lý chung nào để hiểu được cách tiếp cận của Trump ngoài viện dẫn tính chất khó đoán định thuộc bản chất con người ông”. Thượng nghị sĩ Amy Klobuchar, ứng cử viên tổng thống của đảng Dân chủ, đã chỉ trích Trump hành xử với chính sách đối ngoại “cứ như thể nó là một loại hình trò chơi trên truyền hình”. Nữ nghị sĩ này bày tỏ quan ngại: “Cả thế giới đang dõi theo. Trung Quốc đang dõi theo. Nga đang dõi theo. Họ nhận ra điểm yếu bộc lộ từ quyết định này của Trump”.

Giới quan sát chính trị Mỹ cho rằng Trump mong muốn có được một chiến thắng mang tính biểu tượng trước khi bước vào cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, ví dụ chấm dứt cuộc chiến ở Afghanistan. Tuy nhiên, ông Nicholas Burns, nhà ngoại giao Mỹ kỳ cựu và hiện là Giáo sư tại ĐH Harvard cho rằng Trump đã không tạo ra được thành công về mặt chính sách ngoại giao hoặc ông đã đẩy Mỹ bị tụt hạng về vấn đề này. Còn về vấn đề Afghanistan, ông Burns cho rằng Trump khó có thể chứng minh cho người dân thấy rằng, ông muốn đưa Mỹ thoát khỏi cuộc chiến này trước cuộc bầu cử 2020. Về phía Taliban, lực lượng này cho rằng quyết định đột ngột của Trump đã hủy hoại uy tín của Mỹ. Theo AP, Chính phủ Afghanistan không trực tiếp bình luận quyết định của Trump song không ngừng cam kết sẽ nỗ lực chấm dứt tình trạng bạo lực.

Phiến quân Taliban. Ảnh tư liệu

Quyết định đúng đắn?

Trong khi đó, lực lượng bảo vệ quyết định của Trump biện minh rằng tổng thống đã tỏ thái độ kiên quyết và dứt khoát khi hủy đàm phán hòa bình sau vụ tấn công. James Jay Carafano, chuyên gia nghiên cứu tại Heritage Foundation, cho rằng Taliban đã sai lầm một cách đáng buồn khi cho rằng họ có thể quay trở lại và biến Afghanistan thành một “Disneyland” của khủng bố khi Mỹ sẽ ký thỏa thuận hòa bình. Khẳng định trên dòng trạng thái Twitter, chuyên gia này viết Trump đã đưa ra một “thông điệp không sai”.

Cùng quan điểm này, Jim Hanson - Chủ tịch cơ quan nghiên cứu Security Studies Group, bình luận rằng, quyết định ngừng hòa đàm của Trump là đúng đắn. Tác giả cho rằng Taliban là một lực lượng khủng bố dã man, do đó, Mỹ cần coi lực lượng này là kẻ thù chứ không phải đối tác thương lượng. Trong khi đó, Afghanistan là một quốc gia không thể quản trị. Vì vậy, mọi nỗ lực của Mỹ nhằm thiết lập một chính phủ dân chủ ổn định có thể sát cánh cùng Mỹ như một đồng minh là điều “vô vọng”.

“Chiêu” giữ thể diện?

Liên quan quyết định nói trên của Trump, hãng tin AP lại đặt câu hỏi liệu đây có phải là một nỗ lực nhằm giữ thể diện sau khi đặc phái viên Mỹ về Afghanistan Zalmay Khalilzad cho rằng thỏa thuận đạt được “trên nguyên tắc” hồi tuần trước vấp phải thách thức nghiêm trọng. Theo AP, một khi thỏa thuận này được hoàn tất, phía Mỹ sẽ rút 5.000 binh sĩ đầu tiên về nước trong vòng 135 ngày. Đổi lại, Taliban đảm bảo Afghanistan sẽ không còn là “bệ phóng” của các vụ tấn công khủng bố toàn cầu.

Thế nhưng, nhiều vấn đề đã nhanh chóng nảy sinh. Ngay khi đặc phái viên Khalilzad trình bày thỏa thuận này trước người dân Afghanistan trong một cuộc phỏng vấn được phát toàn quốc, lực lượng Taliban đã đánh bom xe nhằm vào tòa đại sứ Mỹ ở Kabul. Ngay sau đó, Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ, nhất trí với một vài cựu Đại sứ Mỹ rằng việc Mỹ vội vàng rút quân mà không có sự đảm bảo chấm dứt bạo lực của Taliban thì có thể dẫn đến một “cuộc nội chiến toàn diện”. Ngoài ra, thỏa thuận chỉ bao gồm vấn đề giảm bạo lực ở Kabul chứ không đảm bảo ngừng bắn. Theo AP, không rõ điều gì thực sự xảy ra đằng sau quyết định bất ngờ của Trump. Tuy nhiên, việc chính quyền Trump rời bỏ thỏa thuận này là một diễn biến khiến tất cả các bên phải hốt hoảng đi tìm căn nguyên.

Hồng Phúc