Mùa xuân chưa tới Afghanistan

Các cuộc tấn công liên hoàn tại Afghanistan mà phe Taliban vừa tuyên bố là sự khởi đầu của “cuộc tấn công mùa xuân" mới cho thấy rằng cuộc chiến chống khủng bố ở quốc gia Nam Á này nói riêng, trên thế giới nói chung còn lâu mới kết thúc.

Khói lửa mù mịt đã bốc lên trên bầu trời thủ đô Kabul vì những vụ tấn công liều chết và đánh bom liên hoàn của lực lượng Taliban nhằm vào khu vực ngoại giao đoàn, trụ sở NATO, tòa nhà Quốc hội và một số cơ quan chính phủ Afghanistan. Đáng nói là chỉ trước đó một ngày, tờ New York Times vừa đăng bài bình luận cho rằng "bất chấp các cuộc tấn công thỉnh thoảng xảy ra, Kabul vẫn tương đối an toàn, chỉ chiếm không đầy 1% các vụ bạo lực so với toàn đất nước"!.

Dĩ nhiên, liên quân Mỹ và NATO cũng có thể coi vụ việc là "hành động tuyệt vọng" của mạng lưới Taliban đang suy yếu, nhằm chứng tỏ sự tồn tại của chúng bất chấp nỗ lực triệt phá của các lực lượng phương Tây. Nhưng rõ ràng, không có đủ thông tin tình báo chính xác về sức mạnh thực sự của những kẻ nổi dậy, không ai khẳng định được đây chỉ là dấu hiệu "kẻ thù đang tồn tại" hay là "cú ra đòn cuối cùng" của chúng.

Những người thân phương Tây cũng có thể coi vụ việc là một dấu hiệu tích cực. Vì rốt cuộc dù có thể thâm nhập vào thủ đô và gây "sốc", nhưng phe Taliban mới là bên chịu thiệt hại nhiều hơn (36 tay súng Taliban thiệt mạng, so với 11 binh sĩ và 4 dân thường Afghanistan), không giống như các vụ khủng bố tại Mumbai (Ấn Độ) năm 2008 từng khiến hàng trăm người thiệt mạng.

Sự kiện cũng chứng tỏ các lực lượng an ninh của Afghanistan đang hoạt động có hiệu quả, khẳng định nỗ lực huấn luyện của Mỹ đã thành công. Thế nhưng tờ Times lại cho biết người Afghanistan nhận được sự hỗ trợ của "một đội huấn luyện nhỏ" cùng với "sự hỗ trợ trên không của máy bay trực thăng". Do vậy, việc người Afghansitan "tự xoay xở" cũng chưa thể được khẳng định.

Mùa hè năm nay sẽ rất bận rộn với các lực lượng liên quân. Vì theo kế hoạch, tháng 9 này khoảng 10.000 lính thủy đánh bộ Mỹ sẽ rời tỉnh Helmand (một trong những căn cứ cũ của Taliban) và trao quyền kiểm soát lại cho các lực lượng địa phương. Liên quân đang muốn chứng tỏ rằng 330.000 quân Afghanistan đủ khả năng lấp khoảng trống khi 33.000 quân Mỹ rút đi vào cuối tháng 9. Nhưng có vẻ như việc tập trung vào rút quân cho thấy chính quyền Obama đang hành động theo thời gian biểu chứ không theo tình hình trên chiến trường - đó là không khẳng định được Taliban có thực sự thua hay không.

Và người Mỹ sẽ nghĩ gì vào năm 2015, nếu các khu vực rộng lớn ở phía đông và phía nam Afghanistan trở lại nằm dưới sự kiểm soát của Taliban. Họ sẽ nghĩ gì khi nghe tin các phụ nữ Afghanistan sẽ lại bị buộc mặc áo trùm đầu, và những nữ sinh lại bị đuổi khỏi ngôi trường từng được xây bằng tiền đóng thuế của người Mỹ? Dĩ nhiên, những câu hỏi này cũng khó trả lời, giống như hỏi hiện Mỹ và NATO đang thắng hay thua, rằng liên quân nên có chiến lược tổng thể như thế nào với Afghanistan, hay tại sao cứ lãng phí tiền của và sinh mạng vào một cuộc chiến không chắc thắng như thế.

Đại sứ Mỹ tại Afghanistan Ryan Crocker nói rằng các vụ tấn công cho thấy sự nguy hiểm của việc rút lực lượng quốc tế quá nhanh sẽ là lời mời cho Taliban, Haqqani và al Qaeda trở lại. Còn cây viết người Pakistan Ahmed Rashid ở London trước các vụ bạo lực mới cho rằng một cơn bão tổng thể của nhiều cuộc khủng hoảng đang dội xuống Afghanisan.

Trước hết, cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến các đối tác châu Âu khó có thể duy trì hỗ trợ hết mức cho lực lượng an ninh Afghanistan và nền kinh tế của nước này sau năm 2014. Trong khi, Kabul và Washington chưa thể đạt được thỏa thuận với Taliban do hai bên vẫn chưa xây dựng được lòng tin.

Xét trên toàn khu vực, quan hệ giữa Mỹ với Iran và Pakistan đang đi xuống, do đó khó mà thuyết phục các quốc gia vốn có ảnh hưởng nhiều tới an ninh Afghanistan tham gia xây dựng đất nước này.

Trong bối cảnh ở Mỹ đang diễn ra cuộc vận động tranh cử gắt gao, ông Rashid cho rằng sẽ không có bước ngoặt lớn trên mặt trận chính trị cho đến thậm chí sau tháng 11, vì sự chống đối từ đảng đối lập với Tổng thống. Tuy vậy, việc Kabul đang xem xét tổ chức bầu cử sớm một năm vào 2013, ít nhất tạo cơ hội cho nước này có giới lãnh đạo mới trước khi binh sĩ phương Tây rút đi.

Khôi Nguyên