Mong chờ sự bứt phá, chuyển biến mạnh mẽ hơn

Hôm nay 17-5, tại Hà Nội diễn ra Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với doanh nghiệp (DN) năm 2017. Đây là sự kiện quan trọng, được cộng đồng DN (CĐDN) hết sức mong đợi.

Mong chờ sự bứt phá, chuyển biến mạnh mẽ hơn - Ảnh 1

Kể từ sau Hội nghị lần thứ nhất (tháng 4-2016) đến nay, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã có nhiều nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh (MTĐTKD), tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh (SXKD). Tuy nhiên, thực tế hoạt động SXKD của DN vẫn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Chính vì vậy, CĐDN kỳ vọng sau hội nghị lần này, Chính phủ tiếp tục có những quyết sách đột phá để đưa CĐDN Việt Nam phát triển mạnh mẽ, hiệu quả hơn.

Nhiều chuyển biến tích cực

Theo đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc thực hiện Nghị quyết số 35/NQ-CP được Chính phủ ban hành sau Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với DN lần thứ nhất năm 2016 đã đạt được kết quả quan trọng, nhất là tạo dựng niềm tin của CĐDN vào cam kết về Chính phủ kiến tạo, hỗ trợ và thúc đẩy DN phát triển, thay đổi nhận thức trong bộ máy công quyền. VCCI cho biết, kể từ tháng 4-2016 đến nay, đã có hơn 1.098 kiến nghị của CĐDN đã được tiếp nhận và chuyển tới các cơ quan nhà nước và đã có 850 kiến nghị được xử lý, giải quyết, trả lời (77,4%).

Các kiến nghị chưa được xem xét, giải quyết chủ yếu là các kiến nghị chung về MTĐTKD, cải cách thủ tục hành chính (TTHC), sửa đổi pháp luật, cơ chế chính sách đang được các bộ, ngành, địa phương tiếp tục nghiên cứu, giải quyết. Năm 2016, Chính phủ đã ban hành khoảng 50 nghị định về điều kiện ĐTKD theo Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp, trong đó tập trung cắt giảm nhiều thủ tục, giấy phép, tạo thuận lợi cho DN. Công tác cải cách TTHC của nhiều địa phương đã đạt được kết quả tốt, một số TTHC vượt chỉ tiêu mà Nghị quyết số 19/NQ-CP và cam kết đã ký với VCCI như thời gian cấp phép thành lập DN ở phần lớn các tỉnh là hai ngày (giảm một ngày so cam kết).

Những nỗ lực nêu trên đã góp phần quan trọng trong việc cải thiện MTĐTKD của Việt Nam. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) năm 2016, Việt Nam đứng thứ 82 trong số 190 quốc gia, tăng chín bậc về chỉ số MTĐTKD (từ vị trí 91 lên 82). Đánh giá của các tổ chức như EuroCham, AmCham và Jetro… đều cho thấy, MTĐTKD của Việt Nam tiếp tục được cải thiện và các DN lạc quan về triển vọng kinh doanh. Theo VCCI, năm 2016, số DN đăng ký thành lập mới đạt mức cao - 110,1 nghìn DN với tổng vốn đăng ký 891,1 nghìn tỷ đồng, tăng 16,2% về số DN và tăng 48,1% về số vốn đăng ký so năm 2015. Bốn tháng đầu năm nay có thêm 39.580 DN thành lập mới, nâng tổng số DN đã đăng ký thành lập đến ngày 30-4 lên 1.090.731 DN. Đáng chú ý, số DN ngừng hoạt động hoặc giải thể năm 2016 giảm 9,5% so năm 2015. Để đạt mục tiêu đến năm 2020 có một triệu DN hoạt động hiệu quả là thách thức lớn. Tuy nhiên, theo thống kê của VCCI, chỉ tiêu phát triển DN đến năm 2020 của 63 tỉnh, thành phố trong cả nước đã đăng ký với số lượng hơn 1,4 triệu DN. Kết quả khảo sát nhanh của VCCI vào cuối năm 2016 đầu năm 2017 cho thấy, có 75% số DN đánh giá tác động của năm nhóm nhiệm vụ giải pháp được đưa ra trong Nghị quyết là “tương đối tích cực”, “tích cực” và “rất tích cực”, chỉ có 25% số DN cho biết chưa nhận thấy tác động của các nhóm giải pháp này. Niềm tin của DN vào triển vọng kinh doanh đã tốt hơn, 48% số DN tư nhân được điều tra cho biết sẽ mở rộng SXKD trong thời gian tới. Các DN đánh giá cao sự tích cực của chính quyền các cấp.

Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội Mạc Quốc Anh cho biết, CĐDN đánh giá cao tinh thần làm việc khẩn trương, nghiêm túc của Chính phủ, nhất là Thủ tướng Chính phủ cũng như lãnh đạo các bộ, ngành và địa phương. CĐDN đánh giá cao việc Thủ tướng thành lập Tổ công tác đi kiểm tra, rà soát việc thực hiện nhiệm vụ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao tại các bộ, ngành, địa phương. Trong năm qua, những thông tư, quy định và hơn 3.000 thủ tục, giấy phép con ảnh hưởng hoạt động của DN cũng được bãi bỏ. Qua đó cho thấy các thông tin, phản ánh của DN thông qua các cơ quan truyền thông đều được Thủ tướng lắng nghe và giải quyết; những gì làm ảnh hưởng MTĐTKD, hoạt động chính đáng của DN đều được quyết liệt hạn chế và bãi bỏ.

Còn nhiều khó khăn, vướng mắc

Phản ánh từ CĐDN cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách giữa chính sách và thực thi, các DN vẫn gặp không ít khó khăn, vướng mắc trong các TTHC gây phiền hà, tốn thời gian, chi phí. Lãi suất cho vay của các tổ chức tín dụng còn ở mức cao, việc tiếp cận vốn vay còn nhiều khó khăn, thủ tục cho vay rườm rà, thời gian kéo dài. Việc áp dụng lãi suất ưu đãi thấp hơn 1% theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với DN năm 2016 chỉ được thực hiện trong 6 đến 12 tháng đầu của hợp đồng tín dụng, sau đó bị áp thả nổi theo thị trường, vì vậy DN chưa được hưởng lợi nhiều từ chính sách này. Các giải pháp giảm chi phí kinh doanh cho DN theo tinh thần Nghị quyết số 35/NQ-CP chưa đi vào thực tế và còn chậm. Mức độ cải thiện TTHC thuế, hải quan chưa đạt yêu cầu, thủ tục thuế chưa rõ ràng. Vẫn còn tình trạng nhiều cơ quan cùng quản lý một vấn đề, gây khó khăn và làm tăng gánh nặng chi phí tuân thủ cho DN.

Trước thềm hội nghị năm nay, VCCI nhận được gần 200 kiến nghị từ các DN để chuyển đến các bộ, ngành, địa phương giải quyết. Việc thực hiện kiến nghị này thời gian qua có nhiều tiến bộ. Nhưng VCCI nhận thấy, việc giảm chi phí kinh doanh cho DN chưa có nhiều tiến bộ. Các ngân hàng có giảm lãi suất nhưng việc tiếp cận tín dụng lại là việc khác, thủ tục cho vay vẫn phức tạp. Về công tác thanh tra, kiểm tra vẫn bị các DN phàn nàn khá nhiều, có DN bị thanh tra, kiểm tra từ sáu đến bảy lần trong một năm. Theo khảo sát của VCCI, nhìn chung, xét về năng lực của DN, hiệu quả sử dụng lao động trong giai đoạn 2007 - 2015 không được cải thiện nhiều mà còn giảm từ 17,3 lần (năm 2007) xuống còn 14,2 lần (năm 2015). Hiệu quả sử dụng nguồn vốn của DN cũng ngày càng giảm. Tỷ lệ DN kinh doanh thua lỗ đã tăng cao trở lại trong giai đoạn 2011-2015 với mức trung bình khoảng 40,9%. Hiệu suất sinh lợi trên tài sản của các DN trong nền kinh tế giảm từ 6,6% (năm 2012) xuống còn 3,2% (năm 2015)… Điểm đáng quan ngại là trong các tháng đầu năm 2017, số lượng DN thành lập mới tuy có tăng nhưng số DN ngừng hoạt động và giải thể bằng khoảng 50% so với số lượng DN thành lập mới. Về thực chất, quy mô DN không có nhiều cải thiện, số lao động trung bình trên một DN dao động khoảng 30 người - thấp hơn nhiều so với tiêu chí DN nhỏ (dưới 50 lao động). Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV TP Hà Nội đánh giá, chủ trương của Chính phủ là rất tốt, nhưng sự vào cuộc, đặc biệt ở cấp cơ sở vẫn chưa hiệu quả. Nhất là những công chức làm việc liên quan thủ tục đất đai, cấp giấy chứng nhận đầu tư còn gây nhiều khó dễ cho DN. Bên cạnh đó, thông tin về quy hoạch, đất đai chưa có tầm nhìn dài hơi, cụ thể và chưa minh bạch với DN.

Kỳ vọng vào sự đột phá

Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV TP Hà Nội Mạc Quốc Anh bày tỏ, hội nghị lần này cần có sự đánh giá cụ thể, đưa ra những nguyên nhân khách quan, chủ quan về việc những ngành nào, địa phương nào một năm qua đã làm được gì cho DN, đã bỏ bao nhiêu giấy phép con, đã cải cách thủ tục gì? Sự cam kết tại hội nghị lần thứ nhất (năm 2016) đến nay đã làm được gì? Do đó, cần rà soát ngay những thông tư, nghị định đang cản trở hoạt động đầu tư, SXKD của DN, thí dụ các điều kiện kinh doanh chưa hợp lý, có thể đối thoại trực tiếp và bãi bỏ ngay tại hội nghị. Cần đi thẳng vào những vấn đề cụ thể, chi tiết cho từng nhóm ngành nghề, ưu tiên những ngành nghề đang có tính dẫn dắt, đang có tốc độ phát triển tốt và tính lan tỏa cao.

Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Trang trại Bảo Châu Nguyễn Đại Thắng cho biết, các chính sách, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ rất đúng, rất quyết liệt nhưng việc thực hiện từ chính sách đến thực tế còn gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại. Đặc biệt, đối với các DN vừa và nhỏ hiện nay đang gặp khó khăn về vốn. DN muốn vay vốn gặp rất nhiều khó khăn với các thủ tục rườm rà, nhiêu khê, do đó rất cần sự hỗ trợ, chia sẻ thông tin về các chương trình xúc tiến, hỗ trợ thương mại trong quá trình hội nhập sâu rộng nền kinh tế thế giới. DN đòi hỏi sự thay đổi lớn từ các bộ, ngành, địa phương; có những hỗ trợ về vốn, đất đai, cơ sở hạ tầng… nhằm thúc đẩy DN phát triển. Mặt khác, các tỉnh, thành phố, sở, ngành như Tổng cục Thuế, Hải quan, Sở Kế hoạch và Đầu tư… cần tăng cường gặp gỡ, đối thoại trực tiếp với DN để nắm bắt thông tin, đề ra các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho DN; phải có quy hoạch tổng thể ngành cùng với những lộ trình phát triển cụ thể để có thể cân đối nguồn lực, tập trung phát triển những ngành nghề có thế mạnh, đạt hiệu quả cao. DN mong chờ các cơ quan nhà nước xây dựng các bộ quy chuẩn kỹ thuật nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng hàng hóa nhập khẩu, hỗ trợ DN trong nước phát triển và cạnh tranh sòng phẳng với các DN nước ngoài. Tránh tình trạng “tư duy nhiệm kỳ”, “hành” DN; cần giảm bớt các TTHC nhiêu khê, rườm rà để DN phát triển.

Ông Nguyễn Trọng Hanh, Giám đốc một DN chuyên sản xuất, kinh doanh thiết bị vệ sinh công nghiệp trên địa bàn quận Nam Từ Liêm (Hà Nội) cho biết, cái thiếu và yếu nhất của DN là vốn. Mặt khác, muốn làm ăn, kinh doanh buôn bán, bản thân DN cũng gặp nhiều trở ngại từ cán bộ thuế, quản lý thị trường,… đến yêu cầu kiểm tra hồ sơ, giấy tờ theo quy định khiến DN mất rất nhiều thời gian đón tiếp, gây cản trở hoạt động của DN. Tiếp đến, DN phải trải qua hàng loạt các “cửa ải”, “trạm thu phí” nhằm “bôi trơn” thì sản phẩm mới có thể ra thị trường, đến tay người tiêu dùng. Do vậy, DN mong muốn Chính phủ có thêm nhiều chính sách thuận lợi cho DN, nhất là trong cải cách TTHC, giảm thời gian chờ và hồ sơ trong các thủ tục kinh doanh. DN cũng mong các phản hồi của Chính phủ về những khó khăn của DN được nhanh chóng và quyết liệt hơn để tạo điều kiện cho DN phát triển ổn định, bền vững.

Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc chia sẻ, để đạt được con số 1,4 triệu DN hoạt động hiệu quả vào năm 2020 là nỗ lực lớn của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và CĐDN. Trong đó, số hộ kinh doanh là rất lớn và để phát triển số này thành DN nhỏ, siêu nhỏ phụ thuộc các chính sách hỗ trợ, nhất là hỗ trợ chuyển từ hộ kinh doanh sang DN. Do đó, cần có chính sách đơn giản, thuận lợi hơn, chi phí thấp hơn, nhất là một quy định chính sách thuế, kế toán đối với DN siêu nhỏ.