Mỏ vàng Bồng Miêu: Bao giờ chấm dứt nạn khai thác lộng hành?

Trong năm 2010 và đầu năm 2011, liên tiếp nhiều vụ sập hầm đào vàng trái phép làm nhiều người chết và bị thương tại khu vực bãi vàng Bồng Miêu thuộc xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Mới đây, vào 9 giờ sáng ngày 14/3, tại khu vực lò AM (thuộc khu vực núi Kẽm) đã xảy ra vụ sập hầm do khai thác vàng trái phép làm 1 người chết và 1 người bị thương nặng.ạn

CôngThương - “Vàng tặc” bất chấp tính mạng. Ông Bùi Quang Minh- Chủ tịch UBND xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, Quảng Nam- cho biết: Những nạn nhân ở Phú Ninh và Núi Thành (thuộc tỉnh Quảng Nam) không phải là công nhân của Công ty vàng Bồng Miêu. Họ cùng một nhóm người khác tự ý mang dụng cụ đào vàng tại ngách AM. Sau khi vận chuyển được một khối lượng đất, đá có quặng vàng xuống núi xay xát, đãi lấy vàng, nhóm người này tiếp tục kéo lên khai thác tiếp. Nhưng vừa đào được 20 phút thì bất ngờ hầm bị sập và gây hậu quả nặng nề về tính mạng. Ông Minh cho biết thêm, từ sau Tết Nguyên đán đến nay, tình hình khai thác vàng trái phép trên địa bàn xã Tam Lãnh diễn biến rất phức tạp. Bình quân mỗi ngày có gần 300 người trong và ngoài địa phương đến khai thác bừa bãi ở khu vực này. UBND huyện Phú Ninh đã liên tục chỉ đạo các lực lượng phối hợp với xã tổ chức truy quét quyết liệt. Bước đầu đã thu giữ 21 máy nổ, 7 máy phát điện và một số phương tiện xay đá quặng, đẩy đuổi hơn 200 người ra khỏi khu vực, tháo gỡ 20 lán trại, lấp gần 20 hầm lò tự phát, chốt chặn tại các ngả đường vào các hầm lò cũ tại khu vực Núi Kẽm. Tuy nhiên, do địa hình phức tạp, nhiều ngõ ngách, nên dù rất quyết liệt trong việc truy đuổi nhưng đến nay vẫn còn một số lượng lớn máy móc và người đang ẩn nấp trong các hầm lò cũ. Bất chấp những lời cảnh báo nguy hiểm về tính mạng do tự ý đào khoét lòng núi mà không có bảo hộ, chống đỡ, những người khai thác vàng trái phép vẫn ngày đêm đục khoét sâu thêm các đường hầm cũ để tận thu quặng vàng. Nhiều người ở Tam Lãnh cho biết, những người khai thác vàng trái phép chuẩn bị sẵn lương thực, đem cả bếp gas vào trong các đường hầm để nấu nướng, có khi 15 ngày mới chui ra, loạng choạng trước ánh sáng mặt trời. Họ “say sưa” khai thác vàng trái phép bởi lợi nhuận từ quặng vàng quá lớn. Nếu 2 vợ chồng một ngày kiếm quặng đã có thể thu lợi được 400.000 đồng. Trước lợi nhuận quá lớn, của việc khai thác quặng vàng nên mặc dù chính quyền địa phương đã có mô hình chuyển đổi kinh tế cho người dân có việc làm, đồng thời bảo vệ nguồn tài nguyên khoảng sản, đất đai, nhưng xem ra không mấy hiệu quả vì nhà nhà, người người ở đây vẫn đua nhau đi khai thác vàng trái phép. Lộng hành cả khu vực nhà máy. Khu vực lò AM, Hố Gần, Hố Ráy, Núi Kẽm, Thác Trắng… là các hầm lò cũ do người Pháp trước đây khai thác để lại. Hiện nay, phần lớn khu vực bãi vàng Bồng Miêu được giao cho Công ty khai thác vàng Bồng Miêu quản lý, tiếp tục thăm dò và khai thác. Công ty đã đầu tư một nhà máy khai thác tuyển luyện vàng hiện đại bậc nhất ở khu vực cùng với một công nghệ khai thác vàng công nghiệp kỹ thuật cao để tuyển luyện vàng. Thế nhưng, tại bất cứ khu vực có khoáng sản, thuộc địa phận cho phép khai thác của Công ty khai thác vàng Bồng Miêu cũng đều bị đối tượng khai thác trái phép xâm chiếm, thậm chí còn cướp quặng. Khu vực thác Trắng có trên 30 máy xay đá quặng và trên 100 người khai thác khoáng sản trái phép hoạt động ngày đêm. Họ tranh giành đất để khai thác, gây mất an toàn trật tự và ô nhiễm nặng môi trường sống Bồng Miêu. Khu vực bãi số 6 (khu vực khai thác lộ thiên của Công ty Bồng Miêu, hằng ngày có 50-60 người chờ sẵn, lợi dùng công ty nổ mìn phá quặng xong là ào vào cướp quặng, bất chấp bụi bặm và nguy hiểm. Khi bị công an và lực lượng an ninh mỏ ngăn cản, những người này sẵn sàng dùng đá, vũ khí chống trả. Ngay cả khu vực đập thải 3a, nơi chứa thải của Công ty khai thác vàng Bồng Miêu sau khi tuyển luyện vàng, đây là khu vực rất độc hại nhưng vẫn có 60-70 người tập kết chờ sẵn, họ lấy lý do đi làm rẫy và nằm chờ khi vắng lực lượng bảo vệ là lao vào xúc xái quặng. Tại các khu vực hầm lò công ty chưa khai thác đến như AD1, AD2, AM, ngách chụm có khoảng 150 người cùng 30 máy móc thiết bị đang ẩn nấp, và khai thác… Ngày 24/8/2010, tại khu vực tập kết quặng của nhà máy, đã xảy ra tình trạng hơn 500 người dân tấn công cướp 5 tấn quặng, hai thùng than hoạt tính (có chứa khoảng một ký vàng), đập phá toàn bộ cửa kính phòng y tế, lấy một số thuốc men, thiết bị y tế, đập phá toàn bộ cửa kính nhà máy, camera, 5 xe ô tô của công ty bị đập bể kính, hư hỏng, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng. Ông Võ Hoàng Anh- Trưởng Ban Giám sát an ninh mỏ vàng Bồng Miêu- không khỏi lo, lắng bức xúc cho biết, tài sản của công ty bị ăn cướp trắng trợn, công khai ngay trước mặt lực lượng bảo vệ, an ninh mỏ. Buổi tối, họ dùng đất đá, vũ khí ném vỡ bóng đèn chiếu sáng để lao vào xúc quặng và sẵn sàng tấn công bảo vệ để cướp quặng. Sự việc trên cho thấy “vàng tặc” ở đây quá lộng hành và dưới nhiều hình thức khác nhau. UBND tỉnh Quảng Nam, huyện Phú Ninh và các ban ngành liên quan đã tổ chức họp dân, giải thích rõ những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, vận động tuyên truyền nhân dân không được khai thác khoáng sản trái phép; phối hợp với Công ty vàng Bồng Miêu xây dựng kế hoạch phát triển cộng đồng cho người dân địa phương, trong đó có các phương án sản xuất kinh doanh, chuyển đổi ngành nghề; tổ chức truy quét nhiều đợt tại các khu vực trọng điểm… nhưng đến nay vẫn chưa thể chấm dứt được tình trạng khai thác vàng trái phép. Trước vấn nạn đào đãi vàng trái phép, rừng già bao phủ núi Kẽm bị tàn phá trơ trụi, những thân cây lớn, nhỏ bị tận diệt làm gậy chống đỡ tạm bợ cửa hầm. Những con suối cũng trở nên đỏ quạch bởi đất đá bị đào bới hoặc xanh lè do chất thải khử ra từ cyanua, thủy ngân, mùi bốc lên vẫn còn nồng nặc. “Vàng tặc” mặc nhiên ra vào vùng cấm khai thác. Ông Minh, chủ tịch xã cho biết, hằng năm, xã tốn rất nhiều thời gian và công sức cho việc bảo vệ an ninh trật tự ở địa phương mình. Nhiều việc vượt quá thẩm quyền của xã nên phải cần có sự hỗ trợ của các lực lượng tuyến trên. Xã tăng cường công tác kiểm tra nhân khẩu trên địa bàn, đẩy đuổi đối tượng tạm trú trái phép ra khỏi địa phương; xử lý các máy xay, máy khai thác trong khu vực dân cư theo thẩm quyền và phối hợp truy quét đẩy đuổi những người khai thác trái phép. Mặc dù chính quyền địa phương, các lực lượng chức năng, Công ty khai thác vàng Bồng Miêu đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản. Nhưng hiện vẫn còn những “lỗ hổng” pháp lý nên chưa thế xử lý triệt để những vi phạm trong khai thác vàng trái phép, mua bán, tàng trữ hóa chất phục vụ cho việc khai thác. Ngay cả hành vi đập phá và cướp quặng của Công ty Bồng Miêu trong thời gian vừa qua cũng chưa được xử lý nghiêm minh để răn đe “vàng tặc”.