Lợi, hại thực phẩm côn trùng

Nhộng ong, nhộng tằm, rươi, châu chấu, dế mèn, cà cuống, bọ xít, bọ cạp và nhiều loài côn trùng khác đều là thực phẩm khá phổ biến tại các nước đang phát triển. Song theo Cục An toàn thực phẩm khuyến cáo, tuyệt đối không ăn sống, ăn tái, nấu chín nguyên con không qua sơ chế, vệ sinh.

Bọ cạp bày bán ở một góc chợ Tịnh Biên – An Giang

Côn trùng thành đặc sản

Không chỉ những người dân nghèo tận dụng côn trùng làm món ăn mà trên bàn tiệc của các nhà hàng, khách sạn cũng có món đặc sản châu chấu rán tẩm bột chiên, sâu sắn dây nướng, dế mèn rang lá chanh, đuông dừa chấm mù tạt, nhộng xào dứa, xôi trứng kiến… Chúng cung cấp hàm lượng dinh dưỡng và protein cao so với thịt và cá, còn sử dụng như một loại thực phẩm bổ sung dành cho trẻ em suy dinh dưỡng.

Năm ngoái Liên Hợp Quốc ra lời kêu gọi ăn côn trùng chống lại nạn đói và ấm lên toàn cầu. Các chuyên gia tổ chức Nông lương LHQ (FAO) có một danh sách thống kê 1700 loại côn trùng có thể ăn được trên hành tinh, đã kêu gọi các nhà hàng, đầu bếp và các tác giả viết về ẩm thực tăng cường thói quen ăn côn trùng.

Ở ta có các loài côn trùng vừa dùng làm thực phẩm vừa dùng làm thuốc, như tắc kè, ong bò vẽ, ngài tằm đực, kiến đen, dế mèn… Chợ côn trùng đặc biệt là chợ biên giới Tịnh Biên - An Giang nổi tiếng bán nhiều loại côn trùng như mối chúa, động vật chân đốt không phải là côn trùng, như bò cạp, nhện hùm… Bọ cạp ở đây giá bán 4.000-5.000 đồng/con tùy kích cỡ, trong khi Hà Nội giá gấp đôi.

Bắt quá nhiều côn trùng có ích làm thực phẩm có thể gây hại cho nông nghiệp, môi trường sinh thái, như bọ cạp là loài ăn các loài côn trùng gây hại cho nông sản. Những loài thiên địch có lợi cho đồng ruộng cũng vậy. Cần kiểm soát chặt chẽ tránh để các loài côn trùng có hại được gây nuôi làm thực phẩm thoát ra môi trường.

Chế biến phải đúng phương pháp

Cũng như nấm rừng, dù là thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng không phải loại nấm hay côn trùng nào cũng ăn được, nên cần phải dùng những loại này theo khuyến cáo của các chuyên gia. Loài bọ cạp có nọc độc, bọ xít, ong vò vẽ, ong đất… nếu không biết cách loại bỏ độc tố khi chế biến hoặc ngâm rượu uống thì sẽ rất nguy hiểm.

Như ấu trùng ong đất được người dân các tỉnh miền núi Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng chế biến thành nhiều món ăn ngon nhưng ong đất rất độc nên để chế biến phải biết làm đúng phương pháp.

Ngoài ra các vụ ngộ độc khi ăn ấu trùng còn do nấm độc ký sinh ấu trùng gây ra. Các độc tố đó không bị phân hủy khi chế biến, vệ sinh, tẩy rửa hay nấu nướng, thường gây ngộ độc tố rất nguy hiểm.

Gần đây nhất 6 gia đình tại tại bản Mùi 2, xã Khoen On, huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu do ăn côn trùng lạ, màu đen (giống bọ xít) khiến 38 người ngộ độc phải nhập viện, trong đó 1 trường hợp tử vong tại chỗ.

Chuyên gia y tế khuyến cáo

Hiện nay, khi chưa có các nghiên cứu sâu, đầy đủ về côn trùng sử dụng trong chế biến thực phẩm như quy trình bảo đảm an toàn trong nhân nuôi, khai thác, sơ chế, chế biến…, Các chuyên gia lưu ý với các côn trùng được nuôi cần kiểm tra chất lượng trước khi làm thực phẩm, bởi trong môi trường nuôi nhốt không đảm bảo vệ sinh, các ấu trùng côn trùng vẫn có thể bị tấn công bởi nấm hay các loài ký sinh khác.

Theo thạc sĩ, bác sĩ Đặng Thị Huyền Nga – BV Y học cổ truyền HN, chỉ dựa vào kinh nghiệm dân gian để chế biến côn trùng thì khi ăn có thể gây dị ứng mẩn ngứa, sưng tấy toàn thân, ngộ độc cấp tính, thậm chí tử vong. Quan trọng phải loại bỏ hết độc tố. TS Nguyễn Thị Vân Thái – BV Y học Cổ truyền TƯ khuyến cáo tỷ lệ đạm trứng kiến rất cao, tuy nhiên có loại trứng kiến độc khi ăn vào sẽ gây hại đến sức khỏe…

Cục An toàn thực phẩm khuyến cáo người dân cần tuân thủ một số hướng dẫn của Cục như tuyệt đối không sử dụng, không "thử nghiệm” các loại nhộng, ấu trùng, côn trùng lạ, đã bị chết hoặc có hình dạng, màu sắc khác lạ với tự nhiên để chế biến thành thức ăn. Những người có cơ địa dị ứng cần thận trọng khi ăn, nếu nghi ngờ thì không ăn.

Nếu sau khi ăn mà có các biểu hiện, triệu chứng khác thường như mệt mỏi, choáng váng, buồn nôn, mẩn ngứa… cần đến ngay các cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.

Kim Vân