Lao đao giữ nghề truyền thống

    Gốc

    Trước những khó khăn hiện nay, nhiều hộ gia đình ở xã Duyên Thái (huyện Thường Tín) vẫn cố gắng giữ lấy nghề sơn mài truyền thống.

    Bắt nhịp với cơ chế thị trường

    Sơn mài Hạ Thái là một làng nghề đã có truyền thống 200 năm, nổi tiếng với các sản phẩm là đồ thờ cúng, tượng phật sơn son thiếp vàng, đồ trang trí nội thất bằng chất liệu sơn mài, khảm trai... Hiện nay, gần 80% số hộ trong làng sản xuất đồ sơn mài và nghề làm sơn mài trở thành nghề chính của người dân nơi đây.

    Đặc điểm nổi bật làm nên thương hiệu sơn mài Hạ Thái là người thợ nơi đây sử dụng sơn ta pha theo kinh nghiệm truyền thống để tạo ra các sản phẩm có độ bóng và độ bền rất cao, có thể sử dụng được hàng trăm năm. Các khâu sản xuất các sản phẩm sơn mài đều được các nghệ nhân thực hiện rất công phu và tỉ mỉ, từ khâu chọn nguyên liệu cho đến khâu pha chế và quét sơn. Nguyên liệu truyền thống là gỗ, tre, nứa, song, mây, nhưng gần đây người dân đã sử dụng thêm chất liệu mới là com-po-sit, gốm, sứ, giấy ép, gỗ ép... Trước kia, sản phẩm sơn mài cũng chỉ có ba mầu chủ đạo gồm đen, đỏ và vàng nâu. Qua nhiều năm, các nghệ nhân dày công tìm tòi và sáng tạo ra nhiều mầu mới với chất liệu sơn mới (sơn Nhật) cho ra những sắc độ tươi trẻ, ấn tượng mà vẫn giữ được vẻ lộng lẫy, sang trọng vốn có của sản phẩm. Vì vậy sản phẩm sơn mài Hạ Thái hiện nay đáp ứng được nhu cầu đa dạng của thị trường về trang trí nội thất. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống là đồ thờ cúng vẫn sử dụng chất liệu tự nhiên và sơn ta với giá thành sản phẩm cao, còn có thêm ngày càng nhiều sản phẩm gia dụng, trang trí gồm: lọ hoa, đĩa, bát, tranh, hộp đựng đồ trang sức, tượng, bìa album... sử dụng nguyên liệu mới, chất sơn mới cho dáng vẻ hiện đại và giá thành phải chăng, phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng.

    Cùng với sự chuyển hướng về sử dụng nguyên liệu, chất liệu sơn để cho ra nhiều mẫu sản phẩm mới, người thợ làng nghề còn biết ứng dụng công nghệ, máy móc thay thế nhiều khâu sản xuất thủ công, nhằm cho năng suất cao, đáp ứng kịp thời những đơn đặt hàng lớn... Các sản phẩm không chỉ được tiêu thụ rộng rãi trong nước mà đã được xuất khẩu sang các thị trường lớn như châu Âu, châu Á và châu Mỹ.

    Có thể nói với sự nhanh nhạy chuyển hướng về nguyên liệu, chất liệu, mẫu mã... để bắt kịp những xu hướng mới trong tiêu dùng của xã hội, sơn mài Hạ Thái đã thể hiện một sức sống mạnh mẽ của một làng nghề trong nền kinh tế thị trường sôi động, đầy khó khăn, thách thức.

    Những niềm trăn trở

    Mặc dù sản phẩm sơn mài của Hạ Thái đã dần bắt nhịp được xu thế của thị trường, đem lại nhiều đơn đặt hàng mới với số lượng lớn, nhưng những nghệ nhân và người thợ làng nghề sơn mài Hạ Thái vẫn còn nhiều nỗi lo và trăn trở. Trước hết, đó là nỗi lo về sự ô nhiễm môi trường bởi khi sản xuất ngày càng phát triển kéo theo việc sử dụng khối lượng lớn sơn các loại. Xử lý chất thải nếu không được kịp thời và triệt để sẽ đe dọa rất lớn đến môi trường.

    Ngoài những lo ngại về môi trường làng nghề, phần lớn các hộ làm nghề trong làng luôn phải đối mặt với nỗi lo thiếu vốn sản xuất. Chị Thu, chủ một hộ sản xuất cho biết, thời gian gần đây, việc tiêu thụ sản phẩm rất chậm, vốn bị đọng, nên chúng tôi rất thiếu vốn để tái đầu tư sản xuất. Trong khi đó, giá nguyên vật liệu không ngừng tăng; giá công thợ tăng, cho nên các hộ sản xuất chỉ dám sản xuất cầm chừng, để duy trì nghề là chính, chỉ khi nào có đơn đặt hàng thì mới làm. Không ít hộ đã tìm tới ngân hàng để vay vốn nhưng việc phải thế chấp tài sản trước tình hình tiêu thụ khó khăn hiện nay làm cho họ e ngại, hơn nữa thủ tục vay vốn còn nhiều rườm rà, phức tạp. Tình trạng thiếu việc làm, ít đơn đặt hàng còn khiến nhiều hộ rơi vào tình trạng không giữ được thợ, không có điều kiện nghiên cứu thay đổi mẫu mã... Khó khăn này tạo thành một vòng luẩn quẩn. Vì không có đơn hàng nên thiếu thợ giỏi, không có mẫu mã mới, đẹp, nên chất lượng sản phẩm không cao, cơ sở sản xuất ngày càng khó có cơ hội nhận được đơn đặt hàng. Ngoài ra, làng nghề truyền thống này cũng đang đứng trước nguy cơ cạn nguồn nhân lực, bởi các nghệ nhân giỏi nghề tuổi đã cao, trong khi giới trẻ không mấy tâm huyết với nghề. Trước những khó khăn hiện nay, họ lại càng có xu hướng chạy theo nghề khác để kiếm sống.

    Những khó khăn nêu trên cũng là những khó khăn chung mà các làng nghề truyền thống của Hà Nội đang gặp phải. Tuy nhiên, việc giải quyết những vấn đề lớn như vậy là vượt quá khả năng của các hộ dân làm nghề trong làng. Người dân địa phương mong muốn các ngành chức năng, các cấp chính quyền của thành phố sớm có giải pháp tháo gỡ những khó khăn nêu trên, giúp các hộ dân làng nghề Hạ Thái nói riêng, các làng nghề truyền thống khác của Thủ đô nói chung, bảo tồn và phát triển bền vững các nghề truyền thống trong cơ chế thị trường, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội khu vực nông thôn phát triển.

    Nguồn Nhân Dân: http://www.nhandan.org.vn/cmlink/nhandandientu/thoisu/tranghanoi/tinchung/lao-ao-gi-ngh-truy-n-th-ng-1.321706