Kiểm soát phần chìm của 'tảng băng'

Phòng, chống tham nhũng có lẽ là chủ đề không bao giờ giảm tính thời sự từ trong đời sống xã hội vào đến nghị trường Quốc hội. Thời gian qua, dư luận 'nóng' liên tục khi những vụ 'đại án tham nhũng' được đưa ra ánh sáng, nhiều quan tham lần lượt ra hầu tòa.

Kỳ họp thứ Năm, Quốc hội khóa XIV

Đó là minh chứng cụ thể nhất cho quyết tâm PCTN, nhưng một giải pháp hữu hiệu để “không thể tham nhũng” vẫn là vấn đề được bàn luận nhiều khi Dự luật Phòng chống tham nhũng (sửa đổi) được Quốc hội thảo luận.

Có ý kiến cho rằng, cái gốc để PCTN nằm ở yếu tố kiểm soát tài sản qua kê khai. Nhưng hiện nay, các bản kê khai chỉ thể hiện tài sản hợp pháp, thậm chí thấp hơn thu nhập thực tế và tài sản hiện có, nếu không quy định rộng hơn thì khó có thể phát hiện được tham nhũng. “Phải làm thế nào để mỗi cán bộ khi được cất nhắc bổ nhiệm đều phải khai hết tài sản của mình và cả tài sản của bố mẹ, anh chị em, con cái hai bên. Việc này có thể rất rắc rối, phức tạp nhưng cần thiết”, đó là mong muốn của nhiều người khi Luật được sửa đổi. Bởi thực tế được chính các ĐB nêu ra “hiện nay, hầu hết các tài sản tham nhũng được cất giấu, gửi ngân hàng hoặc do người thân như bố, mẹ, anh, chị, em, con, cháu ruột thịt đứng tên, đến khi về hưu được gom lại và hợp thức hóa”.

Từ đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng diện phải kê khai tài sản để siết chặt công tác PCTN. Có thể không phải là tất cả, nhưng tập trung vào những người có quan hệ, ảnh hưởng với người có chức vụ trong các cơ quan Nhà nước để tránh tình trạng tẩu tán tài sản.
Đặc biệt, cần quan tâm đến việc thẩm tra bản kê khai tài sản, kiểm soát tài sản, thu nhập, đó cũng là vấn đề nhiều ý kiến đặt ra. Có ý kiến đề xuất, cần có cơ quan thẩm tra độc lập một cách tương đối để biết được việc kê khai tài sản đúng sai thế nào, phải kiểm soát được phần chìm của "tảng băng”. Nhưng trên hết, khi dựa vào tính tự giác của người kê khai là khó, cần công khai minh bạch bản kê tài sản để dân giám sát phát hiện là hiệu quả nhất.

Có thể không đòi hỏi tất cả công chức, nhưng những người chủ chốt, đứng đầu các cấp, những người có quyền lực, có thể sử dụng quyền lực để tư lợi, phải công khai tài sản kê khai cho cơ quan và khu dân cư, không có ngoại lệ. Cũng cần một cơ chế để Nhân dân giám sát, rõ ràng công khai đến đâu, chịu trách nhiệm đến đâu. Và vấn đề cần quan tâm đặc biệt là phải có cơ chế để xử lý tài sản bất minh, không giải trình được nguồn gốc.
"Thanh bảo kiếm trong PCTN là công khai”, chỉ khi việc công khai, minh bạch trong kê khai tài sản của cán bộ công chức hiệu quả, mới tạo hành lang pháp lý trong việc kiểm soát quyền lực của người có chức vụ, quyền hạn. Rất đáng mừng khi Dự Luật Phòng chống tham nhũng (sửa đổi) lần này đang dần sáng tỏ những quy định nổi bật về xử lý tài sản, thu nhập kê khai không trung thực, không giải trình một cách hợp lý; có hướng cho việc mở rộng đối tượng kê khai và bàn đến một cơ quan kiểm soát việc kê khai tài sản, thu nhập.

Dù giải pháp xử lý cụ thể ra sao vẫn có nhiều quan điểm khác nhau, có ý kiến đồng tình tài sản bất minh phải đánh thuế cao, nếu vi phạm mà có thể thu hồi, song ý kiến khác lại cho rằng tài sản không rõ nguồn gốc chưa chắc là do tham nhũng mà có. Nhưng trên hết đều cho rằng, cần những quy định tạo hành lang pháp lý cho việc minh bạch, kiểm soát nguồn gốc tài sản. Bởi chỉ có quy định của Luật mới trao được thẩm quyền cho cơ quan chức năng kiểm soát có quyền truy đến cùng nguồn gốc của các loại tài sản; mới tránh được tình trạng “chuyển dịch quyền sở hữu” không kiểm soát.

Trần Hà