Kịch bản khi dầu thô giảm giá

Trong vòng 3 tháng trở lại đây, đặc biệt là trong tháng 11 này giá dầu thô trên thị trường thế giới lao dốc chưa từng thấy. Ngày 13-11 giá dầu thô ngọt nhẹ chỉ còn 77 USD/thùng. Tình trạng dầu thô mất giá, hay nói cách khác giá dầu giảm trong hiện tại đã đặt ra nhiều vấn đề.

Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng đã từng cho rằng, khi giá dầu thô trên thị trường thế giới giảm sâu sẽ ảnh hưởng đến Việt Nam vì Việt Nam cũng xuất khẩu dầu thô. Thu ngân sách từ dầu thô đang giảm và đó là một khó khăn.

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam góp thành tích xuất khẩu dầu thô và mang về lượng ngoại tệ lớn cho đất nước. Báo cáo mới nhất từ Bộ Tài chính cho biết, thu từ dầu thô lũy kế 10 tháng ước đạt 88.570 tỷ đồng, bằng 104% so với dự toán, tăng 1,9% so với cùng kỳ năm 2013. Giá dầu thanh toán bình quân từ đầu năm đến nay đạt khoảng 111,2 USD/thùng, cao hơn 13,2 USD/thùng so với giá xây dựng dự toán; sản lượng dầu thanh toán ước đạt 12,6 triệu tấn, bằng 88% kế hoạch năm.

Nhưng nay giá giảm liên tục, xuống mức rất thấp trong mấy năm trở lại đây. Giá dầu ngọt nhẹ đầu giờ chiều 13-11 tiếp tục giảm xuống ngưỡng 77 USd/thùng, trong khi đó dầu Brent rớt từ mức thấp nhất 4 năm xuống tiếp gần tới 80 USD/thùng. Đây thực sư là thông tin không vui không chỉ với những nước xuất khẩu dầu lớn mà cả với Việt Nam.

Dầu thô chiếm 10% trong tổng thu ngân sách. Như năm 2014, dự toán là 911 ngàn tỷ đồng, thu từ dầu là khoảng 80 ngàn tỷ đồng thì năm 2015, dự kiến thu từ hoạt động khai thác dầu thô 93.000 tỷ đồng. Nhưng nay, giá dầu thô thế giới giảm mạnh thì mục tiêu đặt ra có thể nói là khó thành công.

Trong khi nguồn thu đang hụt, thì việc tăng chi lại vẫn tiếp diễn. Thống kê của Bộ Kế hoạch Đầu tư cho thấy, tốc độ tăng chi thường xuyên vẫn tăng mạnh. Tỷ trọng chi thường xuyên trong ngân sách đã tăng từ 61,5% năm 2011 lên gần 70% năm 2014.

Theo các chuyên gia kinh tế, giá dầu hạ đương nhiên là gây khó cho nguồn thu ngân sách nhưng mặt khác cũng lại là cơ hội cho các doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, trong khi cộng đồng doanh nghiệp đang gặp khó thì khi giá dầu xuống nhưng cũng không phải doanh nghiệp nào cũng tận dụng được thời cơ.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2018, Việt Nam dự kiến nâng công suất lọc hóa dầu lên gấp 3 lần. Như vậy, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) sẽ đẩy mạnh các hoạt động thăm dò khai thác dầu khí nhằm củng cố nguồn nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy lọc hóa dầu và tăng sản lượng dầu thô xuất khẩu.

Trước thực tế mở rộng khai thác cùng với việc giá dầu thô giảm, cần nhận thấy việc hụt thu từ nguồn tài nguyên này không là hiện tượng thất thường, mà phải đặt trong dài hạn. Nền kinh tế đang ở trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, và các địa phương là thành phần của chuyển đổi thì việc thu ngân sách cũng cần được điều chỉnh thích ứng cho phù hợp với tình hình kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng- đó là nói về địa phương có nguồn thu từ dầu thô.

Việc chủ động tạo nguồn thu bền vững không là câu chuyện của thì tương lai, mà phải coi là câu chuyện của ngày hôm nay, để từ đó có chiến lược lâu dài. Không thể bảo toàn và đảm bảo nguồn thu bằng tiêu chí hoàn thành kế hoạch hay tăng trưởng sản lượng khai thác một cách giản đơn, mà cần có kế hoạch ứng phó trong từng thời điểm. Như vậy mới tạo được sự phát triển bền vững và chủ động trong mọi tình huống.

Có lẽ vì thế mà chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, nên tiến hành tái cơ cấu ngành khai khoáng theo mô hình liên kết dọc, kéo dài chuỗi sản phẩm chính của mình, chứ không phải đơn thuần là kinh doanh sản phẩm thô.

Hồ Hương