Khai quật phế tích tháp Chăm xây từ thế kỷ thứ 11 hoặc 12

Từ kiến trúc nền móng, ngói lợp thu được tại phế tích tháp Chà Rây, PGS-TS Lại Văn Tới nhận định đây là tháp tôn giáo của người Chăm, được xây dựng từ thế kỷ thứ 11 hoặc 12.

Khai quật khu phế tích tháp Chà Rây - Ảnh: ẢNH: HOÀNG TRỌNG

Ngày 30.4, PGS-TS Lại Văn Tới, Phó giám đốc Viện nghiên cứu Kinh Thành (Hà Nội) cho biết công tác khai quật khảo cổ tại ngọn đồi có tên là Hòn Nóc ở thôn Tráng Long, xã Nhơn Lộc (TX.An Nhơn, Bình Định) từ ngày 10.4 đến nay đã phát hiện nền móng phế tích tháp Chà Rây.

Trong đó, nền móng tháp chính được phát hiện trên ngọn đồi cao nhất, diện tích nền móng rộng gần 80m2 (chiều đông - tây dài 7,1m và chiều bắc - nam dài 10,4m). Cửa chính của tháp chính quay hướng đông, rộng 1,7m, hai bên cửa chính có 4 hố móng trụ lớn.

Đoàn khai quật cũng đã phát hiện được nền móng tháp phía bắc, nằm ở vị trí thấp hơn nên móng tháp chính 3m. Cụm tháp Chăm hoàn chỉnh thường có tháp chính (lớn nhất), tháp phía bắc và tháp phía nam. Hiện đoàn khai quật đang tiếp tục đào về phía nam (từ nền móng tháp phía bắc) để tìm dấu vết tháp phía nam của tháp chính.

Nền móng tháp chính của cụm tháp Chà Rây vừa được khai quật - Ảnh: ẢNH: HOÀNG TRỌNG

Tuy nhiên, việc khai quật phế tích tháp Chà Rây không phát hiện tượng thần, phù điêu hay vật thờ cúng. PGS-TS Lại Văn Tới cho biết người dân địa phương kể lại rằng khu vực tháp Chà Rây trước kia có nhiều gạch Chăm, tượng thờ… nhưng đã bị lấy trộm từ hàng chục năm về trước. Ngói lợp phát hiện tại phế tích tháp Chà Rây giống với số ngoài tìm được ở các tháp khác tại tỉnh Bình Định, vốn được các nhà nghiên cứu người Nhật xác định có niên đại từ thế kỷ thứ 11 - 12, mang phong cách kiến trúc Khơ-me.

Từ những cơ sở nói trên, PGS-TS Lại Văn Tới đưa ra nhận định ban đầu tháp Chà Rây là tháp tôn giáo nhưng chưa xác định được vị thần nào được thờ tại đây. Tháp được xây dựng trong khoảng thời gian từ thế kỷ thứ 11 hoặc 12.

Nền móng tháp phía bắc cụm tháp Chà Rây - Ảnh: ẢNH: HOÀNG TRỌNG

Theo PGS-TS Lại Văn Tới, trong quá trình kiểm kê di sản tại Bình Định vào các năm 1987 - 1988, PGS-TS Ngô Văn Doanh (nguyên Ủy viên Hội đồng Di sản Quốc gia) ghi nhận tại Bình Định ngoài các cụm tháp chính còn nguyên vẹn, tại huyện Tuy Phước và thị xã An Nhơn có 14 phế tích (riêng thị xã An Nhơn có 11 phế tích). Đến nay, tại thị xã An Nhơn chỉ có phế tích Lai Nghi được khai quật vào năm 2013 và phế tích tháp Rừng Cấm được khai quật vào năm 2014.

“Trong 3 phế tích tháp Lai Nghi, Rừng Cấm, Chà Rây được khai quật đã phát hiện cửa, hướng và quy mô, chúng tôi đánh giá tháp Chà Rây đạt được yêu cầu nhất. Đặc biệt, chúng tôi đã phát hiện dấu hiệu của 2 tháp phía bắc và phía nam tháp chính của tháp Chà Rây. Trong thời gian tới, chúng tôi có nhiệm vụ tìm ra đường ở phía đông lên tháp chính như thế nào? Nếu được, thì đó là thành công rất lớn trong đợt khai quật này”, PGS-TS Lại Văn Tới nói.

Hoàng Trọng