Hội nghị tham vấn về Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP)

Sáng nay (12/4), Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Bộ KH&ĐT) đã tổ chức hội nghị tham vấn các doanh nghiệp, chuyên gia về một số nội dung chính sách tại Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP).

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Lê Tú.

Tham dự hội nghị có Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Đức Trung; Cục trưởng cục Quản lý đấu thầu Nguyễn Đăng Trương cùng nhiều chuyên gia, đại diện các doanh nghiệp và đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí.

Qua các giai đoạn xây dựng quy định về PPP từ Nghị định 78/1997/NĐ-CP đến nay là Nghị định 63/2018/NĐ-CP, các lĩnh vực khuyến khích đầu tư PPP được quy định cụ thể, đồng thời được bổ sung trong quá trình hoàn thiện quy định. Tuy nhiên, qua tổng kết tình hình thực hiện dự án PPP vừa qua cho thấy, các dự án PPP (không bao gồm các dự án áp dụng loại hợp đồng BT) được triển khai chủ yếu thuộc một số lĩnh vực trọng điểm như giao thông vận tải, năng lượng, cung cấp nước sạch, xử lý nước thải, chất thải. Một số lĩnh vực khác như nhà ở tái định cư, hạ tầng ký túc xá, trụ sở làm việc... hầu hết áp dụng loại hợp đồng BT; hoặc một số lĩnh vực được quy định nhưng chưa áp dụng như nông nghiệp, y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, hạ tầng khu kinh tế...

Hội nghị tập trung thảo luận 9 nội dung chính sách gồm: Phạm vi điều chỉnh và lĩnh vực; Quy mô dự án áp dụng PPP; Loại hợp đồng; Bảo lãnh chính phủ; Quyết toán công trình dự án PPP; Trách nhiệm của cơ quan hậu kiểm; Hoạt động của doanh nghiệp dự án; Ưu đãi miễn, giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, thế chấp quyền sử dụng đất; Sự tham gia của Bên cho vay.

Theo ông Nguyễn Đăng Trương, Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ KH&ĐT), thời điểm hiện tại cả nước đã có 336 dự án thực hiện theo hình thức PPP. Trong đó, chiếm phần lớn vẫn là dự án BT (Xây dựng - Chuyển giao) với 188 dự án, BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao) với 140 dự án và một số dự án kết hợp giữa BOT và BT.

Quá trình thực hiện các dự án PPP thời gian qua đã xảy ra một số tồn tại, hạn chế do pháp lý về các dự án PPP chưa đầy đủ, rõ ràng và ổn định. Ngoài ra, thiếu cơ chế hỗ trợ, đảm bảo mạnh mẽ từ phía Nhà nước, chưa đảm bảo công khai, minh bạch, cạnh tranh trong quá trình thực hiện dự án.

Thảo luận tại hội nghị, PGS.TS Trần Chủng - nguyên Cục trưởng cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng (Bộ Xây dựng), Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư phát triển hạ tầng giao thông - cho rằng Luật PPP sớm ra đời sẽ tác động rất lớn đến các nhà đầu tư. Ông cho biết sau một thời gian rất dài theo dõi các dự án PPP, nhiều dự án thành công đã xóa đi căn bệnh "nan y" của ngành xây dựng Việt Nam đó là kéo dài thời gian vô thời hạn và giá tăng vượt mức, chất lượng công trình còn phải lo lắng. Một số công trình PPP về đích trước thời gian và có giá thành thấp hơn tổng mức đầu tư ban đầu.

Cũng theo PGS.TS Trần Chủng, các dự án PPP là sự thay đổi rất quan trọng về mặt nhận thức, tạo ra động lực mới, sự thay đổi nhất là về lĩnh vực quản lý xây dựng.... Tuy nhiên, ông cũng chỉ rõ nguồn vốn đầu tư PPP phần lớn của các nhà đầu tư nhưng nhà nước lại đang coi như nguồn vốn của mình, áp đặt cách thức quản lý của nhà nước nên cản trở PPP rất nhiều.

"Cơ quan nhà nước có thẩm quyền ký hợp đồng với nhà đầu tư thực hiện các dự án PPP nhưng có nhiều nội dung không rõ ràng, thậm chí không bình đẳng. Trong điều khoản, nhà đầu tư chịu nhiều rủi ro, trong khi nhà nước lại rất nhiều quyền lực, chịu ít rủi ro. Trong Dự án luật PPP này, tôi kiến nghị vẫn đề hợp đồng phải được thảo luận kỹ để làm thế nào cơ quan nhà nước là đối tác, ký hợp đồng hợp tác với nhà đầu tư chứ không phải trở thành người quản lý", PGS.TS Trần Chủng cho biết.

Đại diện các nhà đầu tư một số dự án PPP cũng cho rằng các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư nhà nước ký hợp đồng với nhà đầu tư nhưng lại sử dụng các biện pháp hành chính, văn bản pháp lý để can thiệp quá sâu vào hợp đồng, không đảm bảo bình đẳng.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả - ông Hồ Minh Hoàng đã nêu một số bất cập trong quá trình thực hiện các dự án theo hình thức PPP: Trong thời gian qua chúng tôi cũng đối mặt với không ít vấn đề rào cản bất cập cơ chế chính sách cũng như việc phải va chạm giữa các bên từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho đến người dân, cho đến ngân hàng, truyền thông, các cơ quan hậu kiểm...

Từ góc nhìn doanh nghiệp đã và đang thực hiện các dự án theo hình thức PPP, ông Hoàng cho rằng, hợp đồng các dự án PPP có hai bên, một là cơ quan nhà nước có thẩm quyền, một bên là đầu tư. Nguyên tắc cao nhất của hợp đồng là đảm bảo sự bình đẳng, nhưng trong thực tế, cơ quan nhà nước thường lạm dụng quyền lực để áp dụng vào hợp đồng dự án. Việc này khiến các điều khoản bảo vệ sự bình đẳng bị phá vỡ.

Ông Hồ Minh Hoàng phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Lê Tú.

Ông Hồ Minh Hoàng cũng dẫn chứng cơ quan nhà nước có thẩm quyền can thiệp vào hợp đồng bằng các quy định hành chính, bằng các văn bản pháp lý, việc can thiệp là rất sâu khiến nhà đầu tư các dự án PPP bị điều chỉnh.

Từ đó, đại diện Tập đoàn Đèo Cả đặt câu hỏi việc can thiệp trên gây ra hệ lụy, thiệt hại cho phía doanh nghiệp thì ai chịu trách nhiệm, chịu như thế nào? "Từ thực tế này, chúng tôi kiến nghị trong dự án Luật PPP sắp tới đây cần quy định rõ xử lý như thế nào nếu cơ quan nhà nươc can thiệp sâu, gây ảnh hưởng đến nhà đầu tư" - ông Hồ Minh Hoàng nói.

Ông Nguyễn Viết Tân, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tasco cũng chia sẻ ý kiến cho rằng cơ quan nhà nước có thẩm quyền đang can thiệp vào hợp đồng bằng các biện pháp hành chính quá nhiều, gây ra những rủi ro cho các nhà đầu tư. Do đó, đại diện doanh nghiệp này kiến nghị trong dự án luật tới đây cần phải có các quy định rõ ràng để hạn chế việc này, đảm bảo bình đẳng khi thực hiện các hợp đồng đã ký kết.

Ghi nhận ý kiến của các nhà đầu tư, Thứ trưởng Nguyễn Đức Trung cho biết: Các nhà đầu tư rất quan tâm đến vấn đề bình đẳng trong hợp đồng của các dự án PPP vì đây là yếu tố quyết định việc thực hiện các dự án PPP minh bạch, hiệu quả.

Theo Thứ trưởng, quá trình xây dựng dự thảo Luật Đầu tư theo hình thức công tư sẽ kế thừa các quy định của pháp luật trong giai đoạn trước đây, đồng thời, nhìn nhận đầy đủ, toàn diện các khó khăn, vướng mắc hạn chế mà các chuyên gia, các nhà đầu tư đã nêu./.

Phương Thảo