Giữ hồn văn hóa cho đô thị

Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp đầu tiên ngay sau khi thành lập Ban Chỉ đạo về phát triển văn hóa Thủ đô, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng đã thẳng thắn nhìn nhận, trong lĩnh vực văn hóa còn nhiều tồn tại, hạn chế, nhất là công tác đầu tư, quản lý và khai thác các thiết chế văn hóa chưa tương xứng với vị thế Thủ đô nghìn năm văn hiến. Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu phải có giải pháp căn cơ để phục hồi và phát triển các sân khấu, nhà hát, đoàn nghệ thuật, không gian sinh hoạt văn hóa; kiên quyết không để các cơ sở văn hóa bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hoặc xuống cấp kéo dài...

Đặc biệt, tồn tại, hạn chế không chỉ nằm ở những sân khấu, nhà hát vắng vẻ, tối đèn hay những hàng ghế phủ bụi, mà điều đáng lo hơn cả còn là sự giảm dần của thói quen thưởng thức văn hóa nghệ thuật trong cộng đồng. Khi các không gian văn hóa công cộng dần biến mất hoặc trở nên nhạt nhòa, người dân cũng mất đi những địa điểm để gặp gỡ, giao lưu, tiếp cận nghệ thuật và nuôi dưỡng đời sống tinh thần.

Mặt khác, áp lực đô thị hóa và lợi ích kinh tế ngắn hạn đã khiến nhiều thiết chế văn hóa đứng trước nguy cơ bị thu hẹp không gian tồn tại. Không khó để bắt gặp những khu “đất vàng” từng là nhà hát, rạp chiếu phim, trung tâm sinh hoạt cộng đồng nhưng hoạt động èo uột, vắng người tham gia. Có nơi dù được xây dựng khang trang nhưng quản lý, khai thác thiếu hiệu quả. Tất cả phản ánh một thực tế: Phát triển văn hóa không chỉ là xây thêm công trình, mà quan trọng hơn là tạo được sức sống cho các không gian văn hóa.

Một đô thị có thể phát triển nhanh về hạ tầng, kinh tế, bất động sản, nhưng sẽ khó trở thành thành phố văn minh, đáng sống nếu thiếu chiều sâu văn hóa. Bởi suy cho cùng, thiết chế văn hóa còn là nơi lưu giữ ký ức đô thị, kết nối cộng đồng và hình thành bản sắc của một thành phố. Vì vậy, yêu cầu của Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng về việc có giải pháp căn cơ để phục hồi và phát triển các thiết chế văn hóa là rất kịp thời và đúng đắn.

Không thể tiếp tục đầu tư dàn trải, hình thức hoặc để công trình văn hóa tồn tại theo kiểu “cho có”. Các thiết chế văn hóa muốn thu hút người dân phải thực sự có nội dung hấp dẫn, phù hợp với đời sống hiện đại. Hà Nội cần mạnh dạn đổi mới phương thức hoạt động, ứng dụng công nghệ, tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật, điện ảnh, triển lãm, giao lưu sáng tạo gần gũi với công chúng, nhất là giới trẻ. Những không gian văn hóa công cộng cần trở thành nơi người dân muốn đến, muốn trải nghiệm và muốn quay trở lại.

Cùng với đó, cần có cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt quỹ đất dành cho văn hóa. Việc kiên quyết không để cơ sở văn hóa bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích như yêu cầu của lãnh đạo Thành ủy cho thấy một thông điệp rõ ràng: Văn hóa phải được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển Thủ đô. Nếu những không gian dành cho nghệ thuật, sinh hoạt cộng đồng tiếp tục bị thu hẹp bởi các lợi ích ngắn hạn, cái mất đi không chỉ là diện tích đất, mà còn là hồn cốt đô thị và chiều sâu văn hiến của Hà Nội.

Hà Nội đang dần định hình vị thế một thành phố sáng tạo, trung tâm văn hóa lớn của khu vực. Muốn vậy, một trong những điều kiện tiên quyết là phải khôi phục sức sống cho các thiết chế văn hóa, trả lại đúng giá trị cho đời sống tinh thần của người dân Thủ đô.

Văn hóa không thể hình thành trong ngày một ngày hai, nhưng có thể mai một rất nhanh nếu bị xem nhẹ. Bởi thế, những chỉ đạo thẳng thắn, quyết liệt của đồng chí Bí thư Thành ủy không chỉ là lời cảnh báo trước những bất cập hiện nay, mà còn là nhiệm vụ chính trị đặt ra cho các cấp, các ngành từ Thành phố đến cơ sở.