Giảm thiểu thiên tai ở miền Trung - Phải chấm dứt nạn phá rừng đầu nguồn

Ngày 27-11, tại Đà Nẵng, lần đầu tiên một cuộc hội thảo về bão lũ ở miền Trung có quy mô lớn được Bộ NN-PTNT, Cục Quản lý đê điều và phòng chống lụt bão tổ chức. Hội thảo nhằm xem xét, đánh giá các tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam cũng như khu vực miền Trung, nhìn nhận lại nguyên nhân gây nên lũ lớn cũng như những tổn thất mà nhân dân phải gánh chịu trong 10 năm qua.

Bão, lũ làm tổn thất 1,5% GDP của cả nước Đại điện Bộ NN-PTNT, cho biết: Bão lũ có chiều hướng gia tăng trong những năm gần đây. Có tới 80 đến 90% dân số Việt Nam chịu ảnh hưởng của bão, lũ. Trung bình số người chết và mất tích hàng năm do bão, lũ gây ra là trên 750 người. Năm thiệt hại đặc biệt lớn là bão Linda (1997) với số người chết và mất tích lên đến trên 3.000 người. Bão, lũ cũng làm tổn thất về kinh tế hàng năm là 1,5% GDP; trong đó, năm 2006, thiệt hại nặng nề nhất là 18.500 tỷ đồng. Miền Trung là khu vực chịu ảnh hưởng nhiều nhất của bão, lũ (chiếm 65%), các cơn bão thường xảy ra dồn dập trong thời gian ngắn, có khi trong 1 tháng bị ảnh hưởng của 2-3 cơn bão có cường độ lớn và mỗi khi lũ xuất hiện thì xảy ra rất nhanh, chảy xiết và gây thiệt hại nặng nề. Nguyên Cục trưởng cục Đê điều và PCLB, Nguyễn Ty Niên, chỉ ra rằng: Mười năm qua, năm nào miền Trung cũng gặp nhiều thiên tai, chỉ có 3 năm được xem là “tạm thái bình” là 2002, 2004 và 2008. Đặc biệt, dấu ấn về trận lũ lịch sử năm 1999 mãi mãi là ám ảnh đối với những người làm công tác PCLB và người dân vùng bị ảnh hưởng. Đây là trận lũ khủng khiếp chưa từng xảy ra trong lịch sử. Bởi chỉ trong vòng 1 tháng (từ tháng 11 đến tháng 12-1999) liên tiếp xảy ra 2 đợt , lũ đặc biệt lớn, trên cùng một khu vực và đã làm trên 1.000 người chết, 52.000 ngôi nhà bị trôi, thiệt hại hơn 5.400 tỷ đồng. Và “thảm họa” thiên tai đó lại xảy ra đúng 10 năm sau, năm 2009. 2 đợt bão lũ liên tiếp xảy ra trong tháng 9 và 10-2009 đã tàn phá, nhấn chìm cả miền Trung, làm gần 300 người chết và mất tích, gần 100 ngàn ngôi nhà bị sập, trôi, tốc mái; thiệt hại gần 20 ngàn tỷ đồng. Tại hội thảo, các đại biểu cũng nêu lên những nguyên nhân làm cho tình hình bão, lũ ở miền Trung xuất hiện ngày càng nhiều và mức độ tàn phá ngày càng nghiêm trọng hơn. Đặc biệt, sự phát triển thủy điện trong các năm qua ở miền Trung và Tây Nguyên chưa đi đôi với công tác quản lý; các hồ chỉ xây dựng quy trình vận hành độc lập để đảm bảo nước phát điện và an toàn đập; nhiệm vụ thiết kế các hồ thủy điện vừa và nhỏ cũng chưa bố trí dung tích cắt lũ cho hạ du. Theo quy trình hiện tại thì thời điểm cuối mùa lũ các hồ được phép tích nước ngang mực nước dâng bình thường. Vì vậy, khi có lũ về toàn bộ lượng lũ đến hồ được xả xuống hạ du; tất cả các hồ đều xả đồng thời trên lưu vực sông nên lũ lên nhanh và lên cao gây khó khăn cho công tác chống lũ. Tìm giải pháp căn cơ Cục Quản lý đê điều và PCLB cũng như các địa phương dự hội thảo đã đưa ra nhiều giải pháp để phòng chống bão, lũ, giảm nhẹ thiệt hại cho nhân dân và để người dân có thể “sống chung” với bão lũ. Điều cần thực hiện quyết liệt là phải chấm dứt nạn phá rừng đầu nguồn, đi đôi với việc trồng mới, khoanh nuôi và bảo vệ rừng. Rà soát lại quy hoạch xây dựng các hồ chứa nước và các dự án chuyển đổi rừng tự nhiên thành kinh tế. Không nên thực hiện các dự án làm mất diện tích lớn rừng đầu nguồn mà không có biện pháp thay thế. Tăng cường và nâng cao chất lượng công tác dự báo bão, lũ, bổ sung thêm các trạm khí tượng thủy văn ở lưu vực các sông miền Trung, Tây Nguyên. Đây là vấn đề đã được đặt ra từ nhiều năm nhưng chưa thực hiện được. Các tỉnh miền Trung cần có kế hoạch cụ thể bố trí, sắp xếp lại dân cư ở các vùng trũng thấp, vùng ngập sâu và vùng ven biển. Các khu dân cư, khu công nghiệp, khu du lịch và công trình công cộng cần xây dựng kiên cố để có thể chịu được gió bão cấp 12, 13, không gây cản trở thoát lũ và có cao độ nền phù hợp để hạn chế ngập lụt. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức và xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính đối với hộ nghèo, hộ gia đình chính sách để gia cố, xây dựng nhà ở thích nghi với điều kiện thường xuyên chịu tác động do bão, lũ. Một số đoạn đường sắt, đường bộ thường xuyên bị nước lũ tràn, phá hỏng nhiều lần nhưng việc tu sửa chưa tính đến phương án mở rộng khẩu độ thoát lũ. Do vậy, cần tính toán nâng cao cốt mặt đường, đồng thời với mở rộng khẩu độ cầu, cống để thoát lũ, hoặc xây dựng thêm cầu cạn để tăng khả năng thoát lũ, giảm nguy cơ bị ngập vùng thượng lưu các tuyến đường. Rà soát và điều chỉnh các quy trình vận hành các hồ chứa nước (gồm cả hồ thủy điện, thủy lợi) theo phương án vận hành liên hồ để tham gia điều tiết lũ. Ban hành quy định bắt buộc về đầu tư thiết bị quan trắc thủy văn, hệ thống cảnh báo, xây dựng phương án phòng chống lụt bão cho công trình và hạ du ở tất cả các hồ thủy điện, thủy lợi; có cơ chế kiểm tra, phối hợp của cơ quan phòng chống lụt bão địa phương. Nguyễn Hùng