Giải pháp hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Quảng Ninh là một trong những tỉnh, thành sở hữu nhiều di tích lịch sử văn hóa quan trọng trong cả nước; đặc biệt các di tích lịch sử văn hóa ở đây lại được phân bố đều khắp ở các địa phương. Đây là nguồn tài nguyên lớn để tỉnh đẩy mạnh phát triển du lịch...

Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hiện nay trên địa bàn tỉnh có 608 di tích lịch sử văn hóa, di sản văn hóa …được xếp hạng, trong đó có các di tích quốc gia đặc biệt như: Khu di tích lịch sử - danh thắng Yên Tử (thành phố Uông Bí), Khu di tích lịch sử Bạch Đằng (thị xã Quảng Yên) và Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều. Bên cạnh đó, Quảng Ninh cũng có rất nhiều di tích lịch sử văn hóa đã trở thành điểm đến hấp dẫn của du lịch địa phương. Trong đó nổi bật nhất là di tích lịch sử văn hóa Yên Tử, đền Cửa Ông, chùa Cái Bầu, Thiền viện Trúc Lâm Giác tâm, chùa Ba Vàng... Trong những năm qua, nhiều địa phương trong tỉnh đã thực hiện tốt việc xã hội hóa công tác quản lý, bảo tồn di tích. Cùng với nguồn vốn của nhà nước, vốn huy động từ xã hội hóa đã góp phần đáng kể trong công tác tu sửa, tôn tạo, bảo tồn các di tích trên địa bàn.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, trong công tác quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử văn hóa hiện nay còn nhiều hạn chế. Trải qua thời gian và những tác động chủ quan khác, nhiều di tích đã bị xuống cấp. Tiêu biểu như: khu di tích danh thắng Yên Tử; di tích lịch sử đình, đền Công; chùa Hổ Lao; chùa Bác Mã; đình Lưu Khê; đình Trung Bản; đền Trung Cốc; đình Lục Nà; đình Làng Dạ; đình Đầm Hà... Một số di tích đang trong giai đoạn tiến hành đầu tư, tu bổ, tôn tạo như: chùa Ba Vàng, đình Phong Cốc, di tích lịch sử Trung tâm Chiến khu Đông Triều, đình Trà Cổ… Các kế hoạch, chính sách phát triển sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa còn gặp nhiều khó khăn. Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về di tích lịch sử văn hóa chưa được hoàn thiện. Hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa chưa thật hiệu quả; nội dung tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về di tích lịch sử văn hóa còn nghèo nàn và chưa phổ biến rộng rãi trong nhân dân. Hoạt động nghiên cứu khoa học; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên môn về di sản văn hóa, di tích lịch sử văn hóa còn nhỏ lẻ, rời rạc. Vì vậy, phải có những giải pháp hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh là điều tất yếu.

Thứ nhất, cần nâng cao vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng, quản lý của chính quyền và các tổ chức trong quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Cấp ủy Đảng có vai trò quan trọng trong công tác quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa ở tỉnh Quảng Ninh, do đó cần xác định đổi mới nội dung quản lý nhà nước là một nhiệm vụ quan trọng trong suốt thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đồng thời đưa ra các nghị quyết, phương hướng và giải pháp để quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh. Tiếp tục nghiên cứu, xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa. Nâng cao ý thức trách nhiệm của cấp ủy Đảng và đảng viên về đổi mới nội dung quản lý nhà nước với di tích lịch sử văn hóa. Bồi dưỡng, nâng cao năng lực lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chất lượng đảng viên, đặc biệt là nâng cao chất lượng đảng viên giữ vai trò chủ chốt. Cần phải xác định và giải quyết hợp lý các mối quan hệ giữa cấp ủy Đảng và bộ máy quản lý ở tỉnh, đòi hỏi cấp ủy Đảng phải linh hoạt trong việc xây dựng các phương hướng, mục tiêu cho việc quản lý và phát triển các hoạt động bảo tồn di tích lịch sử văn hóa.

Thứ hai, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội với tự quản trong cộng đồng dân cư, nâng cao nhận thức của nhân dân về quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa. Trước hết, quản lý di tích lịch sử văn hóa phải gắn với các cuộc vận động quần chúng. Quần chúng nhân dân là lực lượng đông đảo giữ vai trò quyết định sự phát triển của xã hội. Do đó, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng công tác vận động quần chúng, dân có hiểu thì dân mới tin, nghe theo và làm theo. Bác Hồ từng nói: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”. Đảng ta cũng quán triệt quan điểm: “Dân là gốc” và mọi việc đều phải tuân thủ phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra. Quản lý di tích lịch sử văn hóa cũng phải gắn liền với công tác xây dựng, bảo tồn các di tích của nhân dân tại địa phương. Đây chính là cách thức để tạo điều kiện cho mọi giới tính, lứa tuổi đang sinh sống trên địa bàn tỉnh đều có thể tham gia, sáng tạo, thưởng thức các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp mà cha ông ta đã xây dựng. Khi các hoạt động bảo tồn diễn ra lành mạnh thì chắc chắn sẽ hạn chế được các sản phẩm văn hóa độc hại làm ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội.

Thứ ba, hoàn thiện các văn bản pháp luật về quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa. Quản lý di tích lịch sử văn hóa là quản lý bằng chính sách, pháp luật, bằng hệ thống luật lệ ban hành. Vì vậy việc chú trọng xây dựng, hoàn thiện pháp luật về văn hóa của các cơ quan có thẩm quyền, nâng cao hiệu quả thực thi các văn bản pháp luật trong quản lý di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh là yêu cầu cấp thiết. Nhiệm vụ trọng yếu trong những năm tới là đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về di tích lịch sử văn hóa nhằm nâng cao ý thức của toàn xã hội, của các ngành, các cấp đối với sự nghiệp bảo vệ di tích lịch sử văn hóa. Tăng cường quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa, kiên quyết xử lý các vi phạm làm tổn hại tới di tích lịch sử văn hóa, tập trung giải quyết dứt điểm và có trọng điểm những vụ việc vi phạm, lấn chiếm di tích đã kéo dài nhiều năm.

Thứ tư, tăng cường công tác đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Cần phải tuyển dụng những người có trình độ chuyên môn nghiệp vụ được đào tạo đúng ngành, đúng nghề, có phẩm chất đạo đức, có lòng yêu nghề, nhiệt tình với công việc. Đặc biệt là trong công tác quản lý di tích lịch sử văn hóa đòi hỏi rất lớn sự say mê và nhiệt tình với công việc. Việc quản lý và sử dụng cán bộ để đạt hiệu quả cao các cấp lãnh đạo phải đưa ra các quy định, quy chế đối với cán bộ công chức, đồng thời phân công trách nhiệm rõ ràng, tránh chồng chéo làm giảm hiệu quả công việc. Quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử văn hóa rất đa dạng do đó cán bộ phải được sắp xếp đúng người, đúng việc, cùng với đó cần khuyến khích cán bộ trao đổi công việc thường với lãnh đạo, với đồng nghiệp để tháo gỡ những khó khăn, phát hiện và khắc phục kịp thời những sai sót. Thường xuyên phân công chéo cán bộ xuống xã, phường để kiểm tra, nắm bắt thông tin, tình hình hoạt động để lãnh đạo nắm bắt chính xác thông tin, tạo cho cán bộ sâu sát với nhân dân hơn.

Thứ năm, xây dựng quy trình, chế độ kiểm tra, thanh tra, kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các yếu tố không lành mạnh trong quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử văn hóa.Tổ chức kiểm tra thường xuyên và kiểm tra đột xuất việc quản lý và sử dụng di tích. Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra về quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử văn hóa gắn với trách nhiệm cá nhân và tổ chức khi để xảy ra sai phạm. Các cấp cần phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của các tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư và cư dân đối với việc quản lý nhà nước đối với các di tích. Làm tốt công tác thi đua, khen thưởng, động viên kịp thời các tổ chức, cá nhân có đóng góp hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử văn hóa.

Trong tu bổ, chống xuống cấp các di tích ưu tiên vận dụng các quy trình và các kỹ thuật thi công truyền thống; sử dụng các chất liệu và vật liệu truyền thống phù hợp với di tích. Các chất liệu, vật liệu và kết cấu mới chủ yếu được sử dụng trong bảo quản gia cố. Việc tu bổ, chống xuống cấp các di tích lịch sử văn hóa phải tuân thủ theo quy trình: nghiên cứu tư liệu và khảo sát hiện trạng, xây dựng dự án và thiết kế mỹ thuật, dự toán, thẩm định, phê duyệt, thi công dưới sự giám sát của nhà chuyên môn và duy trì nhật ký công trình, nghiệm thu, hoàn chỉnh hồ sơ tu bổ. Tôn tạo di tích lịch sử văn hóa là nhằm tạo điều kiện làm nổi bật các giá trị của di tích và tạo ra môi trường cảnh quan hài hòa với di tích đó.

Thứ sáu, tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế, xã hội hóa công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích.Trong xu thế phát triển hiện nay cơ hội để phát triển cũng nhiều, nhưng thách thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích cũng không ít, đó là những thách thức về vấn đề kêu gọi xã hội hóa, quy hoạch và thực hiện tu bổ, tôn tạo di tích, những thách thức trong vấn đề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Vượt qua được những thách thức đó cùng với việc khắc phục những hạn chế còn tồn tại trong nội dung quản lý cần phải thực hiện đồng thời nhiều giải pháp như đổi mới, cải tiến cơ chế chính sách; tăng cường nguồn lực quản lý bao gồm cơ sở vật chất, quản lý tài chính, xã hội hóa cho bảo tồn và phát huy giá trị di tích, bồi dưỡng, đào tạo nguồn nhân lực; nâng cao hiệu quả công tác tu bổ, tôn tạo di tích, công tác phát huy giá trị di tích; quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường trong di tích; tuyên truyền, tổ chức các hoạt động sinh hoạt cộng đồng tại di tích; quản lý di tích gắn với phát triển du lịch và làm tốt công tác thanh tra, kiểm tra, trong đó chú trọng phân kỳ giai đoạn để thực hiện, phân công rõ trách nhiệm cho các tổ chức cá nhân có liên quan từ đó hướng tới đạt được mục tiêu gìn giữ được các yếu tố gốc cấu thành di tích, phát huy các giá trị, đặc trưng của di tích, góp phần vào giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho các thế hệ trẻ trong tương lai.

Nguyễn Quỳnh Trang |