Eo biển Bosphorus: Không phải cứ thích là phong tỏa

    7 liên quanGốc

    Thổ Nhĩ Kỳ không thể đóng cửa eo biển Bosphorus với tàu thuyền Hy Lạp, có rất nhiều chế ước quốc tế khiến nước này không thể làm được.

    Thổ Nhĩ Kỳ đe dọa đóng cửa eo biển Bosphorus

    Mâu thuẫn giữa giữa các đối thủ truyền thống nhưng lại là đồng minh trong NATO là Thổ Nhĩ Kỳ với Hy Lạp - Síp đã bắt đầu leo thang kể từ tháng 7 vừa qua. Cuối tháng 10, cuộc đối đầu giằng co ở Biển Aegean và Địa Trung Hải thậm chí còn leo thang lên mức độ nguy hiểm.

    Theo giới phân tích, Ankara có nhiều lựa chọn hơn để chống lại Hy Lạp, bao gồm cả việc “vũ khí hóa” các eo biển Bosphorus và Dardanelles của Thổ Nhĩ Kỳ. Các eo biển huyết mạch này có tầm quan trọng rất lớn về giao thông vận tải đường biển, đặc biệt là eo biển Bosphorus.

    Chuyên gia quân sự Thổ Nhĩ Kỳ là ông Mithat Işık cho biết, Thổ Nhĩ Kỳ có quyền đóng cửa các eo biển đối với giao thông vận tải do các mối đe dọa an ninh ở Biển Aegean và Địa Trung Hải và chính quyền Ankara hoàn toàn có thể cân nhắc đóng cửa eo biển nếu căng thẳng với Hy Lạp tiếp tục gia tăng.

    Ông trích dẫn Điều 20 của Công ước Montreux nêu rõ: “Trong thời gian chiến tranh, nếu Thổ Nhĩ Kỳ tham chiến, các quy định từ Điều 10 đến Điều 18 [thuộc Công ước này] sẽ không được áp dụng; việc cho tàu chiến qua lại sẽ hoàn toàn do Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ quyết định.

    Theo đô đốc đã nghỉ hưu Cihat Yaycı, nếu liên minh châu Âu áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara có thể buộc tất cả lưu lượng vận chuyển thương mại vào thời gian ban ngày, tuyên bố bắt buộc các tàu dẫn đường, xác định các tuyến đường vận chuyển…

    Thổ Nhĩ Kỳ có thể sử dụng các điều khoản của Công ước Montreux như một cái cớ để điều chỉnh lại lưu lượng hàng hải qua eo biển Thổ Nhĩ Kỳ trong thời gian mà nước này tuyên bố “có chiến tranh”.

    Tóm lại, nhẹ thì Thổ Nhĩ Kỳ có thể làm chậm quá trình di chuyển của các tàu Síp Hy Lạp và Hy Lạp, thậm chí họ có thể đóng cửa hoàn toàn các eo biển của nước mình.

    Mặc dù thuộc chủ quyền của mình, nhưng một quốc gia cũng phải chịu nhiều quy tắc chế ước quốc tế về việc đóng cửa eo biển

    Vào năm 1994, Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua “Quy tắc Hải vận tại các eo biển”. Tài liệu đơn phương công bố này cho phép nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ vi phạm quyền lợi của các quốc gia khác trong hoạt động hàng hải qua eo biển Bosphorus và Dardanelles, nhờ sử dụng những định nghĩa và diễn giải lan man và ngụy biện.

    Thế nhưng nước này có dám thực thi nó hay không? Theo giới phân tích, Thổ Nhĩ Kỳ không thể đóng cửa eo biển Bosphorus, vì nó sẽ gây ra cho chính quyền Ankara quá nhiều những rắc rối, về bản chất, ông Erdogan chỉ sử dụng các eo biển của mình nhằm để đạt được mục đích địa-chính trị của mình.

    Thổ Nhĩ Kỳ không thể đóng cửa eo biển Bosphorus

    Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, triển vọng phong tỏa eo biển đối với các tàu quân sự và dân sự của Hy Lạp là khó xảy ra bởi Ankara còn phải chịu rất nhiều chế ước quốc tế. Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không dám sử dụng biện pháp như vậy bởi nguy cơ những hậu quả khôn lường đến với họ.

    Giống như tất cả các công ước đa quốc gia, nguyên tắc trung thực được áp dụng cho Công ước Montreux. Nếu có tình huống bất thường xảy ra, các bên ký kết sẽ hành động một cách thiện chí và họ phải giải thích được lí do vì sao mình không tuân thủ các quy định của công ước.

    Một nhà ngoại giao cấp cao của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết, sẽ không có lợi gì cho Thổ Nhĩ Kỳ nếu chính quyền Ankara ra lệnh hạn chế lưu lượng vận chuyển qua eo biển Bosphorus chỉ vì trong thời điểm này họ “không thích các nước láng giềng Aegean” của mình.

    Theo tài liệu, Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có thể đóng cửa Bosphorus trong trường hợp có tuyên chiến chính thức, nhưng cũng chỉ áp dụng với các tàu chiến và vào ban đêm, hoặc trong tình huống nước này là một bên tham chiến với các quốc gia có tàu thuyền muốn đi qua eo biển.

    Đóng cửa eo biển cũng chỉ áp dụng cho tàu chiến của các quốc gia đối địch

    Các chuyên gia nhận định rằng, đóng cửa eo biển là động thái nhảy vào cuộc xung đột quân sự trực tiếp. Trong điều kiện Thổ Nhĩ Kỳ trực tiếp là một bên tham chiến, khi đó tàu bè của kẻ thù và các nước đồng minh với kẻ thù của Ankara sẽ bị cấm đi lại qua các eo biển này.

    Nếu ông Erdogan tuyên bố tình trạng chiến tranh với Hy Lạp hay Síp để đóng cửa eo biển Bosphorus và Dardanelles thì hành động đó sẽ kéo NATO vào tình huống dở khóc dở cười bởi cả Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ đều là thành viên NATO và khi đó, không chỉ tàu thuyền Hy Lạp mà chính quyền Ankara còn phải cấm luôn các tàu chiến của khối NATO.

    Đó là bản chất của vấn đề, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không liều lĩnh đóng cửa các eo biển của mình một cách bất cẩn vì điều đó còn ảnh hưởng rất nhiều đến cộng đồng quốc tế, đặc biệt là khi lưu thông qua đây còn có một cường quốc thế giới như Nga – chỉ có một lối đi độc đạo từ Biển Đen ra Địa Trung Hải.

    Những toan tính của ông Erdogan

    Như vậy, nếu Ankara bất chấp tất cả để đóng cửa eo biển này, không những vi phạm luật pháp quốc tế, mà còn ảnh hưởng tới hệ thống an ninh quốc tế đã được xây dựng vun đắp trong nhiều thập kỷ. Và lúc đó, không chỉ Liên minh châu Âu mà cả khối NATO cũng không cho phép nước này được làm như vậy.

    Vậy thực ra ông Erdogan đang toan tính những gì khi sử dụng eo biển này như một con bài để mặc cả?

    Theo giới phân tích, sự leo thang căng thẳng gần đây ở trên biển Aegean có khả năng nằm trong một toan tính chiến lược của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayip Erdogan. Ông này có những lý do về ý thức hệ, ngoại giao và cả sự thực dụng để leo thang căng thẳng với Hy Lạp và Síp.

    Erdogan đang sử dụng eo biển Bosphorus như một quân bài địa-chính trị

    Về lĩnh vực ngoại giao, Erdogan từ lâu đã rất thành thạo trong sử dụng các ưu thế địa-chính trị của mình để mặc cả với NATO và Liên minh châu Âu, ví dụ như trong vấn đề Syria, vấn đề người tỵ nạn châu Âu… và cả chiêu bài đe dọa đóng cửa eo biển cũng đã nhiều lần được sử dụng.

    Ở khía cạnh thực dụng,ông ta biết bất kỳ cuộc đối đầu nào với “các thế lực nước ngoài” nhất là “thế lực phương Tây” cũng sẽ kích động tư tưởng dân tộc chủ nghĩa cực đoan của người dân Thổ Nhĩ Kỳ, góp phần làm gia tăng tỷ lệ ủng hộ ông ở trong nước.

    Do đó, ông Erdogan sẽ giữ căng thẳng kéo dài tối đa trên biển Aegean, đủ nóng để thể hiện một hình ảnh anh hùng với những người tôn sùng Hồi giáo hay những người theo tư tưởng dân tộc chủ nghĩa, giữ cho người Thổ Nhĩ Kỳ đoàn kết phía sau nhà lãnh đạo của họ.

    Tuy nhiên, ông ta sẽ phải giữ không để căng thẳng bị đẩy lên tầm quá cao, vượt quá tầm kiểm soát, châm ngòi cho các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu trong thời điểm nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đang suy thoái, đồng Lira đang suy yếu trầm trọng.

    Thiên Nam

      Nguồn Đất Việt: http://baodatviet.vn/quoc-phong/binh-luan-quan-su/eo-bien-bosphorus-khong-phai-cu-thich-la-phong-toa-3423060/