Dưa hấu cho bò: Quyền năng vô biên của kẻ bắt chẹt!

(Tin tức thời sự) - Ở Việt Nam chưa có hệ thống cạnh tranh lành mạnh nên những người nắm quyền xuất khẩu có một quyền năng vô biên.

Hoãn phạt xe quá tải: Giá cước trót tăng không thể...giảm? Hoãn phạt xe quá tải: Ấm ức của doanh nghiệp "chính chuyên"

Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) vừa đề xuất hoãn xử phạt một số trường hợp xe ô tô vi phạm tải trọng. Đề xuất này được đưa ra chỉ 2 tháng sau khi Bộ GTVT siết kiểm soát xe chạy quá tải trọng. Lấy lý do bị siết tải trọng, cước phí vận chuyển tăng cao, thương lái đã ép nông dân phải giảm giá bán nông sản để bù phí vận tải. Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại, đó là lý lẽ của những kẻ trung gian luôn bắt chẹt.

Nông dân Quảng Ngãi để dưa hấu úng thối trên đồng

Để đến tay người tiêu dùng nông sản có một chuỗi hoạt động, từ hoạt động thu hoạch của người nông dân đến khâu thu gom của thương lái, đóng gói, vận chuyển rồi đến nhà buôn làm hoạt động xuất khẩu. Những hoạt động ấy đều làm tăng chi phí lên, chứ không chỉ riêng hoạt động vận tải, ông Nam nói.

Trước đây có hiện tượng ô tô chở nông sản như thanh long, dưa hấu... từ các miền lên biên giới giao hàng đều có tải trọng lớn, thậm chí còn chở quá tải gấp đôi, gấp ba. Chính việc quá tải ấy góp phần làm giảm giá cước vận tải, tuy nhiên bây giờ bị kiểm soát.

"Giá nông sản Việt Nam đang trong tình trạng cung nhiều cầu ít, xuất khẩu gặp khó khăn sau những biến động ở Biển Đông. Thế nên người ta phải vin lấy một cái cớ để giải thích vì sao giá thu mua nông sản bị giảm. Và lý do siết xe chở quá tải trọng, cước phí vận tải tăng lên là lý do dễ nhất".

Ép chết nông dân để đảm bảo lợi ích

PGS.TS Nguyễn Văn Nam phân tích: Hoạt động tổ chức sản xuất và kinh doanh nông sản của Việt Nam là tự phát chứ không được tổ chức khoa học, chặt chẽ ở các khâu nên mỗi lần có biến động thị trường lập tức không chỉ trái cây mà gạo, cao su... bao giờ cũng bị hạ giá thu mua và người nông dân phải gánh chịu thiệt hại. Đó là vì trong chuỗi giá trị ấy, các chủ thể hoạt động rời rạc, nhỏ bé, không có năng lực kinh tế, pháp lý.

"Nguyên tắc kinh doanh là tạo ra một thị trường cạnh tranh, ai làm tốt thì làm chuyên nghiệp hơn, giảm giá thành, tạo hiệu quả kinh tế cao. Cái đó làm lợi cho từng khâu nói riêng và cho toàn bộ nền kinh tế nói chung. Nhưng ở Việt Nam chưa có một thị trường cạnh tranh đúng nghĩa. Cạnh tranh ở Việt Nam là cạnh tranh của những thương lái nhỏ lẻ, không phải bằng tài năng mà là bằng mánh khóe. Cho nên mỗi lần gặp biến động, lập tức họ tìm cách ép chết nông dân để đảm bảo lợi ích của mình.

Việt Nam chưa có chuỗi cung ứng ra hồn, mà ở đó người sản xuất phải là người sản xuất lớn, làm ăn mang tính chuyên nghiệp chứ không phải nông dân nhỏ lẻ. Nhà kinh doanh cũng phải đàng hoàng, kinh doanh bằng hiệu quả chứ không phải bắt chẹt, lợi dụng cái nọ cái kia. Khi đó, nền sản xuất mới là cạnh tranh đúng nghĩa, cạnh tranh bằng tài năng chứ không phải bằng thủ đoạn thương trường", ông Nam nhấn mạnh.

Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại dẫn chứng câu chuyện quả dưa hấu. Trong khi ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, giá một cân dưa hấu từ 12-15.000 đồng thì người nông dân phải bán cho thương lái với giá 2.000 đồng/kg, thậm chí phải đổ bỏ cho trâu bò ăn. Lý do thương lái đưa ra là do Nhà nước mới áp dụng cân trọng tải xe tốn nhiều chí phí thuê nhiều chuyến xe tải chở đi Trung Quốc nên không có lời, đành ngừng mua dưa hoặc mua ít.

"Làm gì có chuyện 1kg dưa hấu từ chỗ mười mấy nghìn mà xuống 2.000 đồng, cước vận tải có tăng cũng làm gì nhiều đến thế. Ấy là do các khâu lợi dụng độc quyền, vì lợi ích của họ mà cứ đẩy lùi, bắt người nông dân gánh chịu hết", ông Nam bức xúc.

"Anh ký hợp đồng bán nhưng do làm ăn kém, vận chuyển lòng vòng, bảo quản không tốt, người xuất khẩu phải chịu lỗ. Ở Việt Nam chưa có hệ thống cạnh tranh lành mạnh nên những người xuất khẩu có một quyền năng vô biên, hễ bán giá rẻ là tính bước lùi, tự cho mình cái quyền sinh quyền sát.

Chẳng hạn, thương lái tự cho mình quyền không làm theo cam kết hợp đồng khi mua nông sản, mua 10 đồng lẽ ra phải trả 10 đồng nhưng trót bán rẻ rồi, về nói với nông dân lần này lỗ to, trả cho một nửa thôi. Người nông dân thì nhân nhượng đủ kiểu, nghĩ rằng năm nay chịu thiệt một tý, năm sau thương lái còn mua của mình, thế là chết".

"Mỗi một vùng ở Việt Nam lại hình thành những đầu nậu muốn làm gì thì làm. Họ chưa tổ chức những hợp đồng mua bán rõ ràng, cứ gọi là hợp đồng bao tiêu nhưng chỉ trên danh nghĩa, nên nông dân vẫn là kẻ yếu. Bộ Nông nghiệp phải nhận thấy cái này và phải tổ chức lại những chuỗi cung ứng để tạo ra chuỗi giá trị đảm bảo lợi ích hài hòa giữa các khâu", PGS.TS Nguyễn Văn Nam kết luận.

Hoãn phạt quá tải:Không lường hết rủi ro, lúc xiết lúc thả

Thành Luân