Động đất Sendai ở Nhật Bản: Biết trước hay không?

Sau thảm họa động đất và sóng thần xảy ra ở Nhật Bản, người dân bàng hoàng và lo sợ trước cơn “thịnh nộ” bất thần của thiên nhiên. Ở Việt Nam cũng đã xảy ra những trận động đất nhẹ, ở mức mà con người mới chỉ cảm thấy chao đảo trong thời gian cực ngắn.

Tuy nhiên, người dân hoang mang hơn khi báo chí đăng ý kiến của ông Lê Huy Minh - Giám đốc Trung tâm Báo tin động đất và cảnh báo sóng thần (Viện Vật lý địa cầu VN) với bản đồ phân vùng nhỏ động đất ở Hà Nội, liên quan đến hoạt động của các đứt gãy kiến tạo sông Hồng. Tiến sĩ khoa học Phan Văn Quýnh (ĐH Quốc gia Hà Nội) viết: “Cả thế giới sẻ chia đau buồn với người Nhật. Nhưng trong tai họa này, giới khoa học có trách nhiệm gì không?”. Ông trăn trở và mong muốn các nhà đầu tư hãy lắng nghe ý kiến các nhà khoa học. Lao Động xin giới thiệu bài viết của ông. Động đất Sendai không thể tác động đến VN Động đất Sendai - cường độ cực mạnh với magnitude 8,9, gần bờ biển phía đông Honshu, xảy ra gần lúc 3 giờ chiều ngày 11.3.2011 nằm ở vị trí tọa độ 38.3220B,142.3690Đ. Sâu 24,4km (16,2 mil), cách Sendai, Honshu 130km, Yamagata 178km, cách Tokyo về phía đông bắc 373km. Động đất Sendai là kết quả của đứt gãy nghịch gần đới hút chìm của mảng Thái Bình Dương chuyển động cắm xuống dưới mảng Âu Á (xem hình nhỏ bên trái của ảnh). Tốc độ di chuyển vào khoảng 83mm/năm. Động đất Sendai cũng như trận động đất Sumatra xảy ra vào tháng 12.2004 đều là kết quả va chạm của các mảng thạch quyển. Tần suất động đất hình như đang tăng mạnh dọc theo ranh giới va chạm giữa các mảng Thái Bình Dương, Ấn - Úc và Âu - Á như động đất Islamabat, New Zealand, Sumatra và nay là Sendai. Nhật Bản, Philippines, Indonesia là vòng cung đảo hình thành do hoạt động của đới hút chìm, bởi vậy có nguy cơ động đất cực lớn. Các trận động đất do va chạm mảng có thể gây ra trận sóng thần cực lớn, như động đất Sumatra gây ra sóng thần ở Ấn Độ Dương, Sendai gây ra sóng thần ở Thái Bình Dương. Tuy vậy vẫn có các miền yên ổn, không chịu tác động của sóng thần. Nhìn trên bản đồ, có thể thấy sóng thần của động đất Sendai không thể tác động đến Việt Nam. Về nguyên tắc, sóng thần có thể gây ảnh hưởng đến biển Đông Việt Nam qua eo biển giữa Đài Loan và Luzon. Cơ chế của động đất Sendai hay Sumatra là hoàn toàn khác biệt với cơ chế động đất ở lãnh thổ, lãnh hải Việt Nam. Bởi vậy, liên kết các kiểu động đất này với nhau sẽ là không hợp lý. Với sự tiệm cận tới đới hút chìm, Nhật Bản là một vùng miền có nguy cơ động đất rất lớn. Bởi vậy người Nhật có rất nhiều biện pháp phòng ngừa. Các nhà khoa học Nhật đã dự báo sẽ có trận động đất lớn về phía nam, gần Tokyo. Xét về cấu trúc kiến tạo địa chất thì có thể thấy vùng Sendai hình như bình ổn hơn vùng Tokyo. Ngoài khơi Tokyo, cấu trúc kiến tạo thể hiện rất phức tạp, nơi gặp nhau của hẻm kiến tạo Nankai, Sagami, vực biển Ogasawwra, Nhật Bản. Từ đó cũng rất dễ hiểu, họ đã tập trung rất nhiều nhà máy điện hạt nhân gần Sendai như Onagawa, Fukushima v.v... và bây giờ họ phải đứng trước một cơn ác mộng hạt nhân. Nhà đầu tư hãy biết lắng nghe Nhật Bản là nước có trình độ khoa học cao, song rõ ràng họ cũng bị bất ngờ trong dự báo. Sóng thần Sendai sau 21 tiếng đồng hồ thì đến Nam Mỹ. Trong vài phút người dân Sendai làm sao chạy kịp sóng thần. Qua đây, người Việt Nam cũng có thể rút ra bài học. Trình độ khoa học Việt Nam chắc chắn thấp hơn Nhật nhiều lần. Tình trạng nghiên cứu và nghiệm thu đề tài như ở Việt Nam là điều hết sức đáng lo ngại. Cần nhớ rằng hàng chục trạm báo động lũ ở Lào Cai không một trạm nào báo động khi lũ về. Tệ hơn nữa, các nhà đầu tư không muốn nghe về đứt gãy Cam Ranh, đứt gãy Minh Hải, Thuận Hải, động đất ngoài khơi Phan Rang, Vũng Tàu khi những yếu tố đó có khả năng đe dọa công trình của họ. Cuối cùng, có thể thấy, người Triều Tiên, người Trung Quốc, người Nga đang nhẹ nhõm do gió tây đang thổi mạnh chất phóng xạ ra đại dương. Nhưng người Việt Nam lại phải cần theo dõi, vì theo hoàn lưu khí quyển có thể các chất nhiễm xạ sẽ đến Việt Nam như mưa axít, mây phóng xạ do ô nhiễm từ các nước nói trên. TSKH Phan Văn Quýnh (Đại học Quốc gia Hà Nội)