Điện hạt nhân, giấc mơ và ác mộng - Bài 4: Không ngừng gia tăng

Có những quan ngại về an toàn, và thực tế đã xảy ra nhiều tai nạn, nhưng điện hạt nhân vẫn không ngừng được phát triển vì lợi ích kinh tế của nó.

Thảm họa Chernobyl vào năm 1986 không giảm mong muốn phát triển năng lượng hạt nhân của Ukraine. Vào năm 2004, nước này khánh thành thêm hai lò phản ứng hạt nhân, nâng tổng số lò trên toàn quốc lên con số 15. Chưa hết, Kiev còn có kế hoạch xây thêm 11 lò phản ứng từ nay tới năm 2030. "Thượng đế cho chúng ta uranium và hôm nay chúng ta sử dụng nó", hãng tin BBC dẫn lời ông Yuri Yekhanurov phát biểu trên cương vị thủ tướng vào năm 2006. Ukraine chỉ là một trong số ít quốc gia có tình yêu mãnh liệt với điện hạt nhân. Các cường quốc Số liệu từ Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cho thấy ngành điện hạt nhân đã liên tục đi lên trong vòng gần 30 năm qua. Cụ thể, từ năm 1981 tới trước năm 1987, tổng công suất các nhà máy điện hạt nhân trên thế giới tăng trung bình 12,3% mỗi năm, con số này từ năm 1987 đến 2007 là 1,3% mỗi năm. Đà gia tăng chậm hơn sau năm 1987 có lẽ là do tác động của sự cố Chernobyl. Cũng theo IAEA, vào năm 2007, điện hạt nhân chiếm tới 14% tổng điện năng thế giới. Toàn thế giới có 439 lò phản ứng điện hạt nhân tại 31 nước. Bên cạnh đó là khoảng 150 tàu hải quân sử dụng loại năng lượng này. IAEA dự báo từ nay tới năm 2030, tỷ trọng điện hạt nhân trên tổng điện năng thế giới sẽ nằm trong khoảng 12,4% đến 14,4%. Ngày nay, hầu hết các nước giàu nhất hành tinh đều là những cường quốc về năng lượng hạt nhân, như: Mỹ, Nhật Bản, Pháp, Anh... Mỹ là quốc gia sản xuất nhiều điện hạt nhân nhất thế giới với tổng công suất vào năm 2007 là 101.119 MW đến từ 104 lò phản ứng, chiếm 28% tổng điện hạt nhân thế giới. Tiếp theo là Pháp, Nhật Bản, Nga, Đức, Hàn Quốc, và Anh. Nếu xét theo tỷ lệ điện hạt nhân trên tổng điện năng quốc gia thì Pháp đứng đầu thế giới với 76,2% lượng điện trong nước đến từ các nhà máy điện hạt nhân. Nước này có 59 lò phản ứng và đang có kế hoạch xây thêm. Pháp không phải là nước duy nhất có điện hạt nhân nắm giữ vị trí số 1. Tại Lithuania (72%), Bỉ (53,8%), Slovakia (56,4%), dù quy mô sản xuất nhỏ hơn, nhưng điện hạt nhân vẫn giữ vị trí vô địch. Các nước như Ukraine, Thụy Điển, Armenia, Hungary, Slovenia, Thụy Sĩ cũng có tỷ trọng rất cao, từ trên 30% tới gần 50%. Sở dĩ điện hạt nhân được ưa chuộng bởi nguồn năng lượng này rẻ hơn nhiều nguồn khác nếu đầu tư lâu dài, tất nhiên là loại trừ yếu tố rủi ro. Trong bối cảnh thị trường dầu mỏ ngày một thất thường và dự trữ dầu mỏ, cũng như các năng lượng hóa thạch khác, của thế giới không phải là vô tận, thì điện hạt nhân đã được nhiều nước lựa chọn như một giải pháp ưu tiên. Chẳng hạn như Pháp, sau cuộc khủng hoảng năng lượng thời thập niên 1970, chính quyền đã đầu tư mạnh vào năng lượng hạt nhân và đến nay nước này là một trong thiểu số cường quốc kinh tế ít bị phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ nước ngoài nhất. Bất chấp phản đối từ giới bảo vệ môi trường, Paris vẫn kiên quyết đi theo con đường đẩy mạnh phát triển năng lượng hạt nhân và công nghệ phục vụ ngành này. Giờ đây, Pháp là nước xuất khẩu công nghệ điện hạt nhân hàng đầu thế giới. Điện của họ, với sự đóng góp lớn của điện hạt nhân, đã được xuất sang nhiều nước lân cận. Là nguồn năng lượng rẻ nên điện hạt nhân cũng được phát triển tại Nga, một quốc gia rất giàu dầu mỏ và khí đốt. Nga hiện có 31 lò phản ứng, với tỷ lệ điện năng là 16,9%. Họ còn dự định xây thêm vài chục lò nữa trong thời gian tới. Người đến sau ráng sức Những năm gần đây, để phục vụ cho nhu cầu năng lượng khổng lồ của nền sản xuất ngày một phình to với tốc độ lớn, các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil đã coi năng lượng hạt nhân là một trong những chìa khóa để đi đến tương lai. Hiệp hội Hạt nhân thế giới cho biết Trung Quốc hiện có 11 lò phản ứng hạt nhân phục vụ sản xuất điện đang hoạt động và họ đang xây thêm 15 lò nữa. Ngoài ra, Bắc Kinh dự tính làm thêm 80 lò trong kế hoạch dài hạn. Hiện điện hạt nhân chỉ chiếm 2,2% trong tổng điện năng quốc gia của Trung Quốc, nhưng những kế hoạch trên nếu được thực hiện có thể sẽ nâng tỷ lệ này lên mức rất cao. Ấn Độ cũng đang nỗ lực phát triển điện hạt nhân. Với 17 lò có tổng công suất 3.779 MW hiện tại, điện hạt nhân chiếm 2% tổng điện năng quốc gia. Chương trình phát triển điện hạt nhân của Ấn Độ sẽ tiếp tục với 6 lò đang được thi công, 23 lò nằm trong kế hoạch và 15 lò đề xuất. Tham vọng của nước này sẽ được thúc đẩy bởi những thỏa thuận về công nghệ hạt nhân dân sự với Mỹ trong thời gian mới đây. Brazil, Mexico, Nam Phi... cũng là những nền kinh tế đang lên với sự đầu tư đáng kể vào điện hạt nhân. Trong thời gian gần đây, hàng loạt nước đang phát triển cũng đã bày tỏ ý định hoặc có kế hoạch cụ thể để phát triển nguồn điện năng này, có thể kể tới như Venezuela, Việt Nam, Thái Lan, Indonesia... Một trong những kế hoạch phát triển điện hạt nhân gây tranh cãi nhất hiện nay là của Iran. Điều gây tranh cãi ở đây không phải là quốc gia Cộng hòa Hồi giáo muốn xây dựng nhà máy điện hạt nhân, mà họ muốn tự phát triển công nghệ làm giàu nhiên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng sản xuất điện. Theo các quy định hiện nay, việc làm giàu nhiên liệu hạt nhân chỉ có thể được tiến hành ở một số ít quốc gia. Các nước còn lại muốn sản xuất điện hạt nhân thì phải mua nhiên liệu đã làm giàu từ các quốc gia nói trên. Iran nói rằng điều đó không công bằng và họ muốn tự mình sản xuất uranium làm giàu. Tehran khẳng định họ chỉ phát triển vì mục đích hòa bình, trong khi phương Tây lại cáo buộc nước này đang che giấu một kế hoạch sản xuất vũ khí hạt nhân. Cuộc tranh cãi này nghiêm trọng đến mức Israel đã không loại bỏ khả năng dùng máy bay ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran. Một khi hành động đó được thực hiện, nguy cơ rò rỉ phóng xạ sẽ rất lớn. Đỗ Hùng