Đánh giá càng sát thực trạng, hiệu quả ứng phó càng cao

Đây là ý kiến của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý nêu tại hội thảo 'Thiên tai lũ quét, sạt lở đất ở khu vực miền Trung, nguyên nhân và giải pháp' do UBND tỉnh Quảng Nam phối hợp với Tổng Hội xây dựng Việt Nam tổ chức tại TP. Hội An ngày 16/1.

Trong năm 2020, thiên tai gây hậu quả nặng nề cho một số tỉnh khu vực miền Trung.

Thiên tai khốc liệt, dị thường

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Vỹ, Chi cục trưởng Chi cục Phòng chống thiên tai (PCTT) miền Trung -Tây Nguyên cho biết, từ giữa tháng 9 đến giữa tháng 11/2020, thiên tai xảy ra liên tiếp tại khu vực này với cường độ rất mạnh, phạm vi rộng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống và sản xuất của hàng triệu người.

Đặc biệt trong đợt mưa lũ liên tiếp tháng 10/2020, tại các tỉnh miền Trung xảy ra sạt lở đất, bùn đá với mức độ dị thường, khó dự đoán làm 111 người chết, mất tích; trong đó Quảng Trị (5 trận, 32 người chết, mất tích), Thừa Thiên-Huế (2 trận, 33 người chết, mất tích), Quảng Nam (7 trận, 46 người chết, mất tích), Quảng Ngãi xảy ra 4 trận nhưng không gây thiệt hại về người do làm tốt công tác sơ tán, di dời dân cư.

Nghiêm trọng nhất là những trận lũ, sạt lở đất xảy ra tại Thủy điện Rào Trăng 3, Trạm Kiểm lâm 67 (huyện Phong Điền, Thừa Thiên-Huế); Đoàn Kinh tế-quốc phòng 337 (huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị); các xã Trà Leng, Trà Vân, huyện Nam Trà My và Phước Lộc, Phước Kim, Phước Thành (huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam).

Phần lớn các trận lũ quét xảy ra ở khu vực miền núi hẻo lánh, dân cư thưa thớt nhưng có những trận lũ quét xảy ra với sức tàn phá lớn, mang tính hủy diệt gây tổn thương rất lớn về tính mạng và tài sản của nhân dân, đặc biệt là những hộ dân sống ở các thung lũng sông khi có lũ quét tràn qua.

Thống kê cho thấy, đây là một trong những đợt thiên tai nghiêm trọng và khốc liệt chưa từng có trong nhiều năm qua. Tình trạng “bão chồng bão”, “lũ chồng lũ” đã tác động, ảnh hưởng hầu hết các hoạt động kinh tế-xã hội, thiết chế hạ tầng ở tất các tuyến, từ vùng biển đến đồng bằng, trung du và miền núi. Ngoài ra còn rất nhiều cơ sở hạ tầng và các công trình dân sinh bị hư hỏng, sạt lở. Ước tính, thiệt hại về kinh tế lên đến hơn 30.000 tỷ đồng.

Nguyên nhân gây sạt lở đất

Ông Lê Văn Kim Sang, Ban chỉ huy PCTT - TKCN tỉnh Thừa Thiên-Huế cho rằng có 2 nguyên nhân cơ bản gây sạt lở đất. Đó là do tác động của hoạt động phát triển kinh tế-xã hội, xây dựng công trình làm tăng độ dốc sườn đồi núi khi thi công tác tuyến giao thông, kênh mương, đê đập, khai thác vật liệu xây dựng, khai thác rừng đầu nguồn và do tình hình địa chất, mưa lũ kéo dài, làm cho đất bị bão hòa nước, gây ra sự gia tăng áp lực thủy động của dòng ngầm… Ngoài ra còn có tác nhân khiến sự hình thành quá trình sạt lở như địa hình và độ dốc sườn, thành phần đá gốc và vỏ phong hóa, lượng mưa, độ che phủ rừng và thảm thực vật… ở khu vực xảy ra trượt đất.

Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Nam cũng cho rằng nguyên nhân xảy ra lũ quét, sạt lở đất nghiêm trọng thời gian vừa qua là do cường độ mưa lớn kéo dài tại khu vực đồi núi cao làm đất bão hòa nước, mất dần liên kết, cộng với địa hình với độ dốc lớn, địa chất phức tạp gây ra sạt lở. Bên cạnh đó, do mưa lớn kéo theo đất đá bồi lấp các khe suối nhỏ, các cống qua đường gây tắc nghẽn dòng chảy kết hợp mưa lớn tập trung đã tạo những khối nước lớn dần trên lưu vực sông, suối và tới hạn nhất định, sẽ tạo ra lũ ống, lũ quét đổ xuống hạ du.

Ông Thái Hoàng Vũ, UBND huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam đánh giá các trận sạt lở đất, lũ quét gây thiệt hại lớn về người và nhà ở có điểm chung đều có vị trí nằm gần suối nhỏ (người dân hay gọi là suối cạn, mùa khô không có nước) nhưng là khu vực tụ thủy cho cả lưu vực khi mưa. Trong khi đó, người dân địa phương thường chọn vị trí gần suối cạn hoặc vùng bằng phẳng dọc các sông suối để xây dựng nhà ở tập trung. Tại các vị trí này, nếu không may gặp nhiều yếu tố thiên tai kết hợp, lũ quét xảy ra như thời gian qua sẽ gây thiệt hại rất lớn.

Theo ông Vũ, các điểm sạt lở cách khu vực vùi lấp từ 200 m trở lên và xảy ra vào thời điểm lượng mưa rất lớn. Sạt lở tác động vào dòng lũ quét tạo nên dòng chảy với bùn, đất, đá và cây cối. Loại này nguy hiểm hơn lũ quét và sạt lở đất thông thường bởi dòng chảy, hướng chảy thay đổi.

KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng sạt lở đất liên quan đến cường độ mưa, dòng chảy, thảm thực vật… với tác động của con người. Chẳng hạn, việc xây dựng những công trình lớn như thủy điện trên lưu vực các con sông ở miền Trung dù muốn hay không cũng đã gây ảnh hưởng tới rừng, tới thảm thực vật, làm mất khả năng giữ nước. Vì vậy, khi triển khai dự án ở thượng nguồn, cần phải tính toán một cách tổng thể để có thế ứng phó hiệu quả hơn với tình trạng biến đổi khí hậu, qua đó giảm nhẹ thiên tai.

Ngay sau khi xảy ra thiên tai, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các cấp, ngành chủ động phối hợp với MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể, doanh nghiệp và nhân dân cả nước đồng loạt triển khai các hoạt động cứu hộ, cứu nạn, hỗ trợ, cứu trợ lương thực, thực phẩm, nhu yếu phẩm cho người dân vùng thiên tai.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 165/NQ-CP ngày 5/11/2020 để tăng mức hỗ trợ tối đa cho hộ gia đình có nhà bị sập đổ, hư hỏng hoàn toàn 40 triệu đồng/hộ và 10 triệu đồng/hộ có nhà bị hư hỏng nặng.

Thủ tướng Chính phủ quyết định hỗ trợ khẩn cấp 15.804 tấn gạo và 1.250 tỷ đồng cùng nhiều trang thiết bị cứu hộ cứu nạn, hàng dự trữ y tế, nhu yếu phẩm khác cứu trợ cho người dân bị nạn…

Thế Phong

Nguồn Chính Phủ: http://baochinhphu.vn/doi-song/danh-gia-cang-sat-thuc-trang-hieu-qua-ung-pho-cang-cao/420004.vgp