Cuộc phiêu lưu vào lòng đất

Năm 2013, Cty CP Phát triển khoáng sản 4 (có trụ sở ở Nghệ An) được Bộ TN&MT cấp giấy phép khai thác vàng tại khu vực thôn A Luông, xã A Bung, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. Đây là đơn vị đầu tiên được cấp giấy phép hoạt động khai thác vàng trên địa bàn tỉnh Quảng Trị. Tuy nhiên qua 3 năm khai thác vàng tại khu vực được cấp vẫn không đem lại hiệu quả khả quan. Dư luận cho rằng, đến lúc phải đặt lên bàn cân cái “được” và “mất” từ việc khai thác này.

Cuộc phiêu lưu vào lòng đất - Ảnh 1

Đồi núi bị đào phá để khai thác vàng tại thôn A Luông.

3 năm chỉ chế biến được 164 gam vàng

Năm 2005 - 2007, Cty CP Phát triển khoáng sản 4 được cấp phép thăm dò vàng tại khu vực thôn A Luông trên diện tích 3,24ha. Ngoài ra cấp hơn 20ha đất vùng phụ cận để xây dựng hạ tầng phục vụ sản xuất, sinh hoạt. Thời gian này, Cty đã phối hợp với Liên đoàn Địa chất 4 (nay là Liên đoàn Địa chất Bắc Trung bộ) thực hiện công tác thăm dò. Đầu năm 2013, khi được cấp phép khai thác, Cty đã giao cho đơn vị trực thuộc là Xí nghiệp Khoáng sản Quảng Trị 1 thực hiện. Trong quá trình triển khai, Xí nghiệp này luôn được chính quyền và nhân dân tạo mọi điều kiện tốt nhất để bàn giao mặt bằng sớm. Tại Giấy chứng nhận đầu tư số 30121 000075, UBND tỉnh Quảng Trị cũng áp dụng nhiều chính sách ưu đãi như: DN được miễn tiền thuê đất 7 năm kể từ ngày xây dựng hoàn thành đưa dự án vào hoạt động; miễn thuế thu nhập DN 4 năm kể từ khi có thu nhập chịu thuế và giảm 50% số thuế thu nhập phải nộp cho 9 năm tiếp theo; hưởng thuế suất thuế thu nhập DN là 10% áp dụng trong thời gian 15 năm kể từ khi bắt đầu đi vào hoạt động kinh doanh; miễn thuế nhập khẩu hàng hóa để tạo tài sản cố định…

Tuy nhiên, 3 năm nay Xí nghiệp Khoáng sản Quảng Trị 1 chỉ khai thác, chế biến được 164 gam vàng (tương đương 43 chỉ vàng). Giá thị trường hiện nay 164 gam vàng tương đương 120 triệu đồng. Trả lời thắc mắc của chúng tôi, ông Trần Hữu Đạt - Giám đốc Xí nghiệp cho rằng: Nguyên nhân do sai số giữa thăm dò, đánh giá trữ lượng vàng với thực tế khai thác, thu hoạch quá lớn. Hội đồng khoáng sản quốc gia đánh giá trữ lượng vàng tại khu vực kể trên là 398kg vàng ròng (tương đương 3,5 - 3,6 gam vàng ròng/tấn đất đá). Thực tế khai thác được chỉ 1,1 - 1,25 gam vàng/tấn đất đá. Lỗ nặng nên có thời gian đơn vị phải tạm dừng hoạt động. Đến tháng 11/2015 thì vận hành lại tại một điểm khai thác khác nằm sâu hơn 30m so với mặt đất, hiện tại đã bốc 20m phong hóa.

Lợi bất cập hại

Ở phạm vi bài này, chúng tôi chưa đề cập đến vấn đề ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế lọc vàng đến môi trường tự nhiên trong khu vực. Vì tất nhiên, tác động đó khó thể tránh khỏi. Đặc biệt, việc xử lý lọc lấy vàng bằng hóa chất của Xí nghiệp. Nhưng đổi lại, Nhà nước và nhân dân được hưởng lợi gì từ việc khai thác tài nguyên quốc gia?

Theo chúng tôi được biết, Cty CP Phát triển khoáng sản 4 hoạt động với 75% vốn của Nhà nước. Tại thôn A Luông, xã A Bung, Cty đã đầu tư hơn 70 tỷ đồng cho các hoạt động phục vụ khai thác vàng. Đến thời điểm này, nếu tính thiệt hơn lỗ lãi đã quá rõ. Riêng vấn đề giải quyết lao động tại địa phương, ông Hồ Văn Vớ, xã A Bung cho biết: Trong các buổi họp dân trước đó, Xí nghiệp hứa sẽ giải quyết khoảng 200 lao động địa phương với thu nhập ổn định 2,5 - 3 triệu đ/người/tháng, bà con vui lắm. Nhưng thực tế đầu năm 2014, Xí nghiệp ký hợp đồng khoảng 50 lao động trên địa bàn xã, nhưng chỉ được 3 tháng thì chấm dứt hợp đồng vì không có vàng, hết việc làm. Thanh niên bản chán nản bỏ đi hết.

Tiếp đến việc thu ngân sách của địa phương thông qua nộp thuế, ông Trần Hữu Đạt - Giám đốc Xí nghiệp khoáng sản Quảng Trị 1 cho biết: Trong nhiều cuộc làm việc với Chi cục Thuế huyện Đakrông, chúng tôi cũng đề cập nhiều khó khăn của đơn vị trong thời điểm hiện tại. Đặc biệt công tác khai thác vàng không hiệu quả gây thiệt hại kinh tế cho DN. Từ tháng 7/2015 đến nay công nhân vẫn chưa được chi trả lương.

Bên cạnh đó, người dân phản ánh tình trạng Cty lén lút bán đá xây dựng cho công trình thủy điện Đakrông 3 và một số công trình trên địa bàn. Đặc biệt xe vận chuyển gây rơi vãi đá dọc tuyến đường Hồ Chí Minh đe dọa tính mạng người tham gia giao thông. Ông Trần Hữu Đạt thừa nhận có tình trạng đó và phân trần rằng do khai thác vàng không hiệu quả nên đơn vị vận dụng kinh doanh số đá khai thác được để giải quyết một phần khó khăn. Ông Đạt cũng khẳng định hoạt động này của đơn vị là vi phạm quy định Luật Khoáng sản vì chưa được UBND tỉnh Quảng Trị cấp phép.

Chúng tôi hỏi: “Nếu đơn vị tiếp tục hoạt động, tiếp tục đầu tư thêm tiền bạc của Nhà nước, tiếp tục phiêu lưu vào lòng đất rồi... tay trắng thì sao?”. “Thì Xí nghiệp tuyên bố giải thể!” - ông Đạt trả lời ngắn gọn.

Ông Đạt cũng bộc bạch thêm: “Kinh doanh thì ai chẳng muốn sinh lãi lớn, nhưng sự việc đã thế này thì đơn vị cố gắng gỡ gạc chút vốn. Hy vọng điểm khai thác mới sẽ gặp may mắn hơn. Nhiều ý kiến cho rằng chúng tôi đang đánh bạc cũng có lý. Ngay phía ngân hàng khi giao dịch cho chúng tôi vay vốn cũng cho rằng: Như cho âm phủ vay tiền”.

“Vâng. Các ông đang đánh một canh bạc bằng tiền của nhân dân. Đổi tiền dương gian để thật lấy tiền âm phủ đấy”, chúng tôi thầm nói.

Thiết nghĩ, nếu đặt lên bàn cân thì thấy rõ việc khai thác vàng trên địa bàn huyện Đakrông là lợi bất cập hại. Không tạo công ăn việc làm cho lao động địa phương gắn với an sinh xã hội trên địa bàn. Thiệt hại cho ngân sách Nhà nước. Ảnh hưởng môi trường khu vực. Kinh doanh trái phép đá xây dựng...

Qua đây kiến nghị các cấp nghành xem xét ngừng việc khai thác của Cty CP Phát triển khoáng sản 4 trên địa bàn, hạn chế bớt thiệt hại ngân sách Nhà nước.

Nói như ông Đạt: “Nếu thất bại, chúng tôi sẽ giải thể xí nghiệp và không phiêu lưu nữa”.

Nhưng bao giờ thì Cty biết thất bại, sẽ thôi phiêu lưu? Đố ai biết!

Hi Hữu - Nam Anh