Chuyên gia nước ngoài: Sự chuyển màu của TQ ở Biển Đông

Malaysia hối thúc Trung Quốc thực hiện DOC Indonesia, Trung Quốc nhất trí hướng tới DOC, COC ASEAN - Trung Quốc thông qua hướng dẫn thực thi DOC

PV: -Thời gian qua, cộng đồng khu vực và thế giới ngày càng quan tâm nhiều hơn tới Biển Đông bởi ý nghĩa quan trọng của vùng biển này đối với hòa bình, ổn định và phát triển, không chỉ của khu vực Đông Á mà của toàn châu Á - Thái Bình Dương. Ông đánh giá như thế nào về vai trò của việc tuân thủ Luật Biển, các công ước quốc tế về biển trong việc duy trì hòa bình ổn định tại khu vực này?

Chuyên gia Ralf Emmers (người Mỹ) - chuyên gia nghiên cứu Biển Đông tại Singapore: Tôi đã có thời gian nghiên cứu về yêu sách quyền lịch sử của TQ và tôi cũng đã chia sẻ ý kiến của mình trong Hội thảo Biển Đông tại Hải Nam trong thời gian vừa qua.

Theo tôi, yêu sách quyền lịch sử của TQ rất mập mờ và có thể gây ra nhiều vấn đề nếu ta xem xét dưới góc độ Luật pháp quốc tế, bởi vì quyền lịch sử là một vấn đề được xem xét rất là hạn chế trong Luật quốc tế và chỉ được quy định rất ít ỏi trong Công ước luật biển 1982.

Đối với yêu sách quyền lịch sử của TQ trong thời gian vừa qua đã có sự thay đổi, ban đầu TQ chỉ giới hạn quyền lịch sử, quyền đánh cá, sau đó TQ thay đổi cả yêu sách đối với nguồn tài nguyên dưới đáy biển bao quanh 200 hải lý của quần đảo Trường Sa và tôi nghĩ đây là diễn biến tiêu cực có ảnh hưởng tới quá trình giải quyết tranh chấp.

Chuyên gia TermSak Chalermpalanupap - nghiên cứu Biển Đông tại Singapore: - Dưới góc độ các nước ASEAN chúng ta là những nước nhỏ, những nước nhỏ cần tuân thủ Luật pháp tại Biển Đông, vấn đề về đường chín đoạn cũng như yêu sách của TQ là vấn đề có liên quan đến luật pháp vì thế chúng ta nên kêu gọi TQ giúp áp dụng luật pháp tại Biển Đông, không một cường quốc lớn nào có thể áp dụng luật riêng của mình.

Theo tôi, luật ở đây là luật quốc tế, Công ước luật biển là những luật được sử dụng tại vùng biển và vì thế các bạn hãy truyền tải lời kêu gọi của chúng tôi đến TQ trong việc khuyến khích thực thi luật quốc tế trong tranh chấp Biển Đông.

Các nước cần tuân thủ Luật biển, công ước Biển Đông

Việc thực hiện DOC là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng và chúng ta cần có những biện pháp cụ thể thúc đẩy việc nghiêm chỉnh chấp hành DOC trong các quốc gia, đặc biệt là TQ.

Hòa bình, ổn định có tầm quan trọng đối với mọi quốc gia, chứ không riêng gì ASEAN và TQ cũng như tuân thủ luật pháp là một tầm quan trọng rất lớn đối với ASEAN và TQ. Để giải quyết tranh chấp như đánh bắt cá không hề dễ dàng, nên các bên liên quan nên ngồi lại với nhau để đàm phán giải quyết vấn đề này.

PV: - Việc tuân thủ Luật Biển, các công ước quốc tế về biển của các bên liên quan tới Biển Đông thời gian qua được thực hiện như thế nào? Ông đánh giá như thế nào về thiện chí của các bên liên quan trong việc duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông?

Chuyên gia Ralf Emmers: - Theo tôi trong thời gian vừa qua chúng ta có nhìn thấy hai bước tiến triển tích cực, bước đầu tiên là về phía Trung Quốc.

Đầu năm nay TQ có quyết định đồng ý bắt đầu cuộc tham vấn chính thức về COC, đây là một sư thay đổi lớn về quan điểm của Trung Quốc vì trước đây nước này có quan điểm khá cứng rắn về quá trình tham vấn COC, họ cho rằng chưa đến lúc thực hiện công việc này.

Với quyết định đồng ý tham vấn COC thì tôi nghĩ đây là tiến chuyển lớn, cuộc thảo luận đầu tiên diễn ra vào tháng 9 tại TQ. Tất nhiên quá trình đàm phán và hoàn thiện COC sau này là một quá trình lâu dài, chúng ta không thể trông đợi một văn bản COC ngay lập tức.

Diễn biến tích cực thứ 2 là chuyến thăm của Thủ tướng TQ đến một vài nước Đông Nam Á vài tuần vừa rồi.

Trong chuyến thăm này khái niệm về khai thác chung đã được đề cập và thảo luận, khai thác chung tài nguyên và theo tôi các lãnh đạo TQ càng có nhiều thời gian cầm quyền thì họ càng cảm thấy tự tin với cương vị mới, hy vọng còn nhiều cơ hội thảo luận, đàm phán, ngoại giao, các quốc gia ASEAN về vấn đề Biển Đông.

Chuyên gia TermSak Chalermpalanupap: - Có lẽ chúng ta đã biết ASEAN và Trung Quốc hiện đang tham vấn rất tích cực Bộ quy tắc ứng xử ở biển Đông, đã thực hiện các biện pháp xây dựng lòng tin, cũng như các hoạt động hợp tác, để xây dựng lòng tin ở biển Đông.

Nếu nhìn một cách rộng hơn, ASEAN và Trung Quốc đang hợp tác trên nhiều lĩnh vực khác, không riêng gì biển Đông, chẳng hạn như Hiệp định tự do về thương mại, Trung Quốc đề ra một hiệp định rất thân thiện với ASEAN và nhiều lĩnh vực khác.

Chúng ta nhìn thấy ở Tô Châu tháng 9 vừa rồi, ASEAN và Trung Quốc đã có cuộc họp chính thức đầu tiên để tham vấn chính thức về COC, tuy nhiên cách tiếp cận khác nhau giữa ASEAN và Trung Quốc về COC vẫn còn.

Theo quan điểm của ASEAN thì DOC là không đủ và chúng ta cần những biện pháp cam kết pháp lý chặt chẽ hơn, mang tính ràng buộc hơn để giải quyết những sự kiện đã xảy ra tại biển Đông trong năm 2011 - 2012. Tuy nhiên, theo quan điểm của TQ thì DOC chúng ta vẫn còn chưa thực hiện hết và vì thế điều quan trọng nhất là tiếp tục thực hiện DOC.

Đấy là quan điểm thực sự khác nhau giữa hai bên, vì vậy mặc dù tham vấn chính thức đã bắt đầu, TQ luôn nói quá trình tham vấn là bước đầu việc thực hiện DOC và như vậy theo tôi đánh giá là không có gì mới theo quan điểm của TQ.

Có điều ASEAN và TQ đã gặp gỡ với nhau song phương, khuôn khổ gặp gỡ đấy là nhóm công tác trong khuôn khổ của DOC, tiến hành đồng thời tham vấn về COC.

PV: - Thưa ông, sự gắn kết các nước ASEAN có ý nghĩa như thế nào trong việc chống lại những âm mưu bành trướng, gây mất ổn định tại khu vực Biển Đông?

Chuyên gia Ralf Emmers: - ASEAN không phải một bên tranh chấp, vì thế ASEAN không thể đàm phán trực tiếp về các vấn đề tranh chấp với TQ. ASEAN chỉ có thể có liên quan đến quá trình đàm phán về DOC và COC.

Có lẽ lí do như vậy TQ mong muốn là gặp gỡ và đàm phán trực tiếp với từng bên tranh chấp ở biển Đông. Và cũng vì ASEAN không phải một bên tranh chấp chủ quyền nên ASEAN không phải là người đưa ra các giải pháp để giải quyết tranh chấp đó.

Chuyên gia TermSak Chalermpalanupap: - Quan điểm chính thức của Mỹ về tranh chấp Biển Đông đã được làm rất rõ, Mỹ là một bên trung lập trong việc tranh chấp Biển Đông không đứng về bên nào đối với yêu sách chủ quyền.

Tuy nhiên, chính quyền Obama đã đưa ra tuyên bố rõ ràng họ có những lợi ích lớn hơn tại biển Đông, lợi ích đó dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền tự do hàng hải, không để bất kì hoạt động nào tại Biển Đông diễn ra, vi phạm đến nguyên tắc tự do hàng hải.

PV: - Với diễn biến khá nóng trong thời gian qua, theo ông, sau sự kiện này, hòa bình, ổn định và phát triển ở Biển Đông sẽ được thực hiện đúng luật quốc tế?

Chuyên gia TermSak Chalermpalanupap: - Thiếu sót lớn nhất của chúng ta là trong tất cả các cuộc thảo luận ngoại giao, mức độ chi tiết cuộc thảo luận đang bị bỏ qua.

Trong tất cả các cuộc thảo luận giữa ASEAN và Trung Quốc có lẽ các ngôn từ ngoại giao vẫn chung chung, mập mờ, để cố gắng giải quyết các tình huống kịp thời của khu vực thì ổn, nhưng các vấn đề cụ thể thì chưa đạt được, chúng ta cần có biện pháp để đối phó với các sự kiện thực tế như đánh bắt cá.

Việc thực hiện DOC là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng và chúng ta cần có những biện pháp cụ thể thúc đẩy việc nghiêm chỉnh chấp hành DOC trong các quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc.

Hòa bình, ổn định có tầm quan trọng đối với mọi quốc gia, chứ không riêng gì ASEAN và Trung Quốc cũng như tuân thủ Luật pháp là một tầm quan trọng rất lớn đối với ASEAN và Trung Quốc.

Để giải quyết tranh chấp như đánh bắt cá không hề dễ dàng, nên các bên liên quan nên ngồi lại với nhau để đàm phán giải quyết vấn đề này.

Thanh Huyền