Chiến lược Quốc phòng 2026 của Mỹ gửi thông điệp gì tới thế giới?

Một tài liệu chiến lược quốc phòng mới vừa được Lầu Năm Góc công bố ngày 24/1 cho thấy, Trung Quốc không còn được xác định là ưu tiên quốc phòng hàng đầu của Mỹ. Thay vào đó, Washington chuyển trọng tâm sang bảo vệ lãnh thổ quốc gia và củng cố vị thế tại Tây Bán cầu, trong khi điều chỉnh cách tiếp cận đối với các khu vực và liên minh truyền thống.

Theo Chiến lược Quốc phòng Quốc gia 2026, Trung Quốc hiện được xem là một lực lượng “đã ổn định” tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và mục tiêu chính của Mỹ là ngăn chặn khả năng Bắc Kinh thống trị Mỹ hoặc các đồng minh của Washington, thay vì coi nước này là đối thủ hàng đầu như trong giai đoạn trước.

Chiến lược Quốc phòng Quốc gia 2026 được xây dựng dựa trên Chiến lược An ninh Quốc gia do Tổng thống Donald Trump công bố năm 2025. Ảnh: Axios

Dịch chuyển trọng tâm chiến lược

Chiến lược mới được xây dựng dựa trên Chiến lược An ninh Quốc gia do Tổng thống Donald Trump công bố năm 2025. Văn kiện này nhấn mạnh việc Mỹ tái khẳng định ảnh hưởng tại Tây Bán cầu, duy trì sức mạnh quân sự tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời để ngỏ khả năng điều chỉnh mức độ can dự với châu Âu.

Lầu Năm Góc cho rằng, quân đội Mỹ cần cung cấp cho các đồng minh “sự hỗ trợ mang tính then chốt nhưng ở mức hạn chế hơn”, qua đó tạo điều kiện để Washington tập trung nguồn lực vào các ưu tiên cốt lõi trong nước. Tài liệu kêu gọi một “sự thay đổi mạnh mẽ về cách tiếp cận, trọng tâm và giọng điệu” nhằm rời bỏ mô hình chính sách bị cho là không còn phù hợp.

Việc công bố chiến lược diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và một số đồng minh xuất hiện những dấu hiệu căng thẳng, bao gồm bất đồng liên quan đến Greenland, cũng như các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump về vai trò của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trong chiến dịch Afghanistan.

Yêu cầu đồng minh chia sẻ trách nhiệm

Chiến lược Quốc phòng Quốc gia 2026 khẳng định Mỹ không theo đuổi chủ nghĩa biệt lập. Tuy nhiên, văn kiện giải thích rõ mong muốn của Washington trong việc yêu cầu các đồng minh tăng cường vai trò tự chủ về an ninh, trong khi quân đội Mỹ tập trung nhiều hơn vào bảo vệ lãnh thổ quốc gia.

Một nội dung đáng chú ý là việc Mỹ khẳng định sẽ không còn “nhường quyền kiểm soát các địa bàn then chốt” tại Tây Bán cầu. Lầu Năm Góc cam kết cung cấp cho Tổng thống những phương án nhằm bảo đảm quyền tiếp cận quân sự và thương mại của Mỹ tại các khu vực chiến lược, trải dài từ Bắc Cực đến Nam Mỹ, trong đó có Greenland, Vịnh Mỹ và kênh đào Panama.

Bán đảo Triều Tiên: vai trò lớn hơn cho Hàn Quốc

Đối với Đông Bắc Á, Hàn Quốc được ghi nhận là một trong những đồng minh đã “tăng cường đáng kể” chi tiêu quốc phòng, với mức tăng 7,5% trong năm nay. Hiện có khoảng 28.500 binh sĩ Mỹ đồn trú tại quốc gia này. Theo đánh giá của Lầu Năm Góc, Hàn Quốc có đủ năng lực quân sự và nguồn lực để đảm nhận các vai trò chính.

Ukraine và châu Âu: trách nhiệm đặt lên vai NATO

Khác với cách tiếp cận của chính quyền tiền nhiệm, vốn coi việc bảo vệ Ukraine trước Nga là ưu tiên hàng đầu, chiến lược mới xác định các nước NATO, đặc biệt là châu Âu, cần đóng vai trò dẫn dắt trong việc hỗ trợ năng lực phòng thủ của Kiev.

Văn kiện nhấn mạnh rằng, hòa bình tại Ukraine là “trách nhiệm trước hết và trên hết của châu Âu”, trong khi Mỹ sẽ tiếp tục cung cấp “sự hỗ trợ then chốt nhưng ở mức độ hạn chế hơn”.

Nga: mối đe dọa có thể kiểm soát

Nga được mô tả là một mối đe dọa “dai dẳng” nhưng có thể quản lý đối với các quốc gia NATO ở sườn phía Đông. Theo đánh giá của Lầu Năm Góc, Moscow không tìm cách thống trị châu Âu.

Chiến lược chỉ ra rằng, tổng thể sức mạnh kinh tế và quân sự của các nước NATO châu Âu vượt trội đáng kể so với Nga, thậm chí riêng quy mô nền kinh tế của Đức cũng lớn hơn Nga.

Tuy vậy, tài liệu cũng nêu rõ rằng, dù châu Âu vẫn là một khu vực quan trọng, tỷ trọng của khu vực này trong sức mạnh kinh tế toàn cầu đang suy giảm. Do đó, Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện tại châu Âu nhưng ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo vệ lãnh thổ quốc gia và răn đe Trung Quốc.

Trung Quốc: răn đe thay vì đối đầu

Trong chiến lược mới, Trung Quốc được mô tả là “quốc gia có sức mạnh tương đối lớn nhất so với Mỹ kể từ thế kỷ 19”. Washington đặt mục tiêu duy trì một cán cân sức mạnh quân sự có lợi tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, song khẳng định điều này không nhằm “thống trị hay bóp nghẹt Trung Quốc”.

Theo Nhà Trắng, một trạng thái hòa bình ổn định, với các điều kiện có lợi cho Mỹ nhưng vẫn có thể được Trung Quốc chấp nhận, là kịch bản có thể đạt được trong tương lai.

Việc Mỹ công bố Chiến lược Quốc phòng mới diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và một số đồng minh xuất hiện những dấu hiệu căng thẳng. Ảnh: Financial Times

Nhìn chung, việc Mỹ điều chỉnh ưu tiên quốc phòng cho thấy một sự tái định hình đáng kể trong chiến lược an ninh toàn cầu của Washington, phản ánh những thay đổi sâu sắc trong tương quan sức mạnh và gánh nặng cam kết quốc tế.

Khi trọng tâm được đặt nhiều hơn vào bảo vệ lãnh thổ và Tây Bán cầu, các đồng minh của Mỹ, đặc biệt là ở châu Âu và châu Á, sẽ phải thích ứng với một thực tế mới, trong đó vai trò tự chủ về an ninh được nhấn mạnh hơn. Chiến lược này không đồng nghĩa với việc Mỹ rút lui khỏi các liên minh, nhưng cho thấy Washington đang tìm cách phân bổ lại nguồn lực và trách nhiệm, qua đó định hình lại trật tự an ninh trong giai đoạn tới.

Hồng Nhung