Chắt chiu giọt nước nơi non cao

Trường PTDTBT Tiểu học Mùn Chung dẫn ống xin nước từ hộ dân gần trường để đảm bảo sinh hoạt của giáo viên và học sinh.

Ở Mường Mùn, thiếu nước sinh hoạt đã trở thành câu chuyện lặp lại mỗi mùa nắng nóng. Với các trường học bán trú, nơi hàng trăm học sinh ăn ở tập trung, nỗi lo ấy hiện rõ trong từng bữa cơm và sinh hoạt hàng ngày của các em. Tại khu rửa tay phía sau dãy nhà bán trú, cuối giờ học, các em đứng xếp hàng, tay cầm xô nhựa chờ từng dòng nước chảy yếu ớt từ chiếc vòi đã mở hết cỡ. Có em cúi sát, chắt từng giọt nước trong bể để rửa tay chân, giặt quần áo.

Em Lò Minh Hiếu, lớp 5A3, Trường PTDTBT Tiểu học Mùn Chung chia sẻ: “Vào mùa khô ở trường chúng em thường xuyên thiếu nước rửa tay chân và vệ sinh cá nhân”.

Xã hội hóa được 1 giếng khoan, Trường Mầm non Mường Mùn cơ bản đảm bảo nước sinh hoạt cho giáo viên và học sinh.

Năm học 2025 - 2026, Trường PTDTBT Tiểu học Mùn Chung có 32 cán bộ, giáo viên và 417 học sinh; riêng điểm trường trung tâm có 356 học sinh, trong đó 186 em ở bán trú. Nguồn nước sinh hoạt của trường chủ yếu dẫn từ khe suối và các mó nước tự nhiên. Mùa mưa đủ dùng, nhưng đến cao điểm nắng nóng, nước cạn nhanh, nhiều hôm bể chứa cạn kiệt. Những ngày thiếu nước, nhà trường ưu tiên nước uống và nấu ăn cho khu bán trú, còn việc tắm giặt, vệ sinh cá nhân của học sinh phải tiết kiệm tối đa.

Thiếu nước ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của học sinh Trường PTDTBT Tiểu học Mùn Chung, xã Mường Mùn.

Để khắc phục tình trạng thiếu nước sinh hoạt trước mắt, nhà trường đã xin nước từ các hộ dân gần trường. Lượng nước không nhiều nhưng đủ để duy trì sinh hoạt tối thiểu cho học sinh bán trú trong những ngày cao điểm thiếu nước. Với giáo viên và học sinh nơi đây, từng xô nước lúc này đều vô cùng quý giá.

Cô giáo Đào Kim Oanh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Mùa nắng nóng nhà trường cạn kiệt nước. Để duy trì sinh hoạt cho học sinh, trường phải liên hệ xin hỗ trợ nước từ các hộ dân quanh trường. Đồng thời viết thư kêu gọi xã hội hóa. Hiện nay, nhà trường đã vận động được nguồn hỗ trợ khoan giếng và đang trong quá trình tìm nguồn nước. Nếu có nguồn nước ổn định sẽ giảm bớt rất nhiều khó khăn cho thầy và trò”.

Tại Trường Mầm non Mường Mùn, việc đảm bảo nước sinh hoạt của cô và trò nơi đây chủ động hơn nhờ xã hội hóa được một giếng khoan và hệ thống lọc nước RO. Cô giáo Nguyễn Thị Thắm, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Nhà trường hiện có một giếng khoan đáp ứng cơ bản nhu cầu sinh hoạt cho 385 học sinh và 37 cán bộ, giáo viên. Ngoài ra, trường còn được hỗ trợ hệ thống lọc nước RO phục vụ nước uống. Có nguồn nước ổn định giúp việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ thuận lợi hơn rất nhiều”.

Toàn xã Mường Mùn hiện có 10 trường học với 45 điểm trường, hơn 4.400 học sinh các cấp, trong đó khoảng 2.350 học sinh bán trú. Mùa khô năm nay, tình trạng thiếu nước xảy ra cục bộ tại 3 trường, ảnh hưởng trực tiếp tới 144 giáo viên và gần 2.000 học sinh. Tại các điểm bản vùng cao, việc thiếu nước sinh hoạt tạo áp lực đối với công tác chăm sóc học sinh bán trú, vệ sinh trường lớp và phòng chống dịch bệnh. Nhiều điểm trường phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước khe suối tự nhiên nên khi nắng hạn kéo dài, việc tìm nguồn thay thế rất khó khăn.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Mường Mùn cho biết: Hiện nay, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp để giảm áp lực thiếu nước tại các trường học. Trong đó ưu tiên sửa chữa hệ thống đường ống, chủ động tích trữ nước từ đầu mùa khô và huy động nguồn lực xã hội hóa để khoan giếng tại các điểm trường thiếu nước nghiêm trọng. Đồng thời, tuyên truyền giáo viên, học sinh và người dân sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả”.

Cũng như xã Mường Mùn, thiếu nước sinh hoạt vẫn là nỗi lo thường trực của nhiều bản vùng cao xã Chiềng Sinh mỗi mùa khô đến. Xã Chiềng Sinh có 28 bản, nguồn nước sinh hoạt của người dân và trường học chủ yếu dựa vào hệ thống nước tự chảy, khe suối tự nhiên. Vào mùa khô nhiều hộ dân phải dậy từ sáng sớm xuống khe suối chở từng can nước phục vụ sinh hoạt hàng ngày.

Qua rà soát, nhiều công trình nước sinh hoạt trên địa bàn xã Chiềng Sinh được đầu tư từ lâu đã xuống cấp. Một số tuyến ống bị hư hỏng, thất thoát nước khiến lưu lượng giảm mạnh vào mùa khô. Tại các bản Hua Sát, Huổi Nôm, Khong Tở, Co Đứa, Muông, Yên, Hốc Chứn, Thẳm Xả… nhiều hộ dân phải đi xa lấy nước hoặc dùng nguồn nước từ khe suối. Một số trường học gặp khó khăn về nguồn nước sinh hoạt trong mùa khô như: Tiểu học Chiềng Sinh, Mầm non Chiềng Sinh, Tiểu học và THCS Nà Sáy, Tiểu học Khong Hin…

Giếng khoan tại Điểm trường Hong Lực, Trường Mầm non Nà Sáy, xã Chiềng Sinh đưa vào sử dụng.

Trước thực trạng thiếu nước sinh hoạt, chính quyền xã Chiềng Sinh đã triển khai nhiều giải pháp khắc phục. Ngoài việc rà soát, sửa chữa các tuyến ống hư hỏng, xã vận động người dân bảo vệ nguồn nước, tích trữ nước và chủ động cải tạo hệ thống dẫn nước tại hộ gia đình. Từ nguồn tài trợ hơn 5,1 tỷ đồng của Quỹ Y tế - Văn hóa - Giáo dục Việt Nam (VNHELP), từ đầu tháng 4/2026, người dân 5 bản: Khong Nưa, Phai Mướng, Phiêng Hin, Thín A, Thín B đã triển khai xây dựng 5 hệ thống cấp nước tự chảy phục vụ 100% hộ dân trong bản. Nhiều tổ chức, mạnh thường quân cũng hỗ trợ khoan giếng cho các trường học trên địa bàn. Riêng 5 tháng đầu năm 2026 đã có 4 giếng khoan được thực hiện tại các trường và điểm trường với tổng kinh phí trên 200 triệu đồng. Hiện nay, toàn xã được hỗ trợ khoan 19 giếng cho các trường học với tổng kinh phí trên 700 triệu đồng.

Ông Đỗ Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh cho biết: Thời gian tới, xã tiếp tục rà soát toàn bộ các công trình nước sinh hoạt xuống cấp để đề xuất đầu tư sửa chữa đồng bộ; ưu tiên các bản vùng cao thường xuyên thiếu nước. Đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động cộng đồng tham gia duy tu, bảo dưỡng công trình cấp nước sinh hoạt; tuyên truyền người dân tăng cường bảo vệ nguồn nước đầu nguồn và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.