Cầu nối để hội nhập

Khi Việt Nam tham gia sâu nền kinh tế chung của khu vực và thế giới, việc hợp tác giữa DN có vốn đầu tư nước ngoài và DN trong nước là rất cần thiết. Nhưng thực tế đến nay 2 bên vẫn chưa tìm được cầu nối chung.

Kêu gọi hợp tác

Dệt may được coi là một trong số các ngành được đánh giá sẽ hưởng lợi nhiều nhất khi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có hiệu lực. Thế nhưng, một câu chuyện bàn đi bàn lại rất nhiều lần là DN trong nước cần làm gì để tận dụng cơ hội này. Đặc biệt, trong bối cảnh DN FDI đang ngày càng đổ vốn nhiều hơn vào các dự án dệt may, nếu DN nội không chủ động tận dụng được cơ hội TPP mang lại đáng ra của mình, sẽ càng thua xa DN FDI. Cụ thể, trong khi DN nội thiếu công nghiệp phụ trợ, DN FDI đẩy mạnh đầu tư lĩnh vực này, và rộng hơn là đầu tư khép kín để hưởng lợi. Ông Nguyễn Xuân Hồng, Chủ tịch Hội Dệt may thêu đan TPHCM, bày tỏ nhiều DN nội rất lo làm sao để đáp ứng các yêu cầu xuất xứ nhằm hưởng lợi. Hiện nay trong ngành dệt may phần nguyên liệu trong nước mới đáp ứng khoảng 20-25%. Vì thế, việc nhiều DN nước ngoài vào Việt Nam đầu tư nên được nhìn một cách thoáng hơn, nếu mình có đủ năng lực làm mình hưởng, nếu chưa đủ khả năng nên cùng chia sẻ với nhà đầu tư nước ngoài. Song ông cũng thẳng thắn đề nghị: “DN nước ngoài đừng đầu tư khép kín, làm ăn phải liên kết với nhau vì may mặc là thế mạnh của Việt Nam. Hai bên phải cùng chia sẻ để đón cơ hội trong 2 năm tới”. Thực ra, ý tưởng hợp tác giữa DN nội và DN FDI không chỉ của riêng ông Hồng hay ngành dệt may, mà còn là gợi ý của nhiều chuyên gia.

Tại diễn đàn kinh tế Việt Nam mới đây, trả lời câu hỏi của ông Phạm Thiết Hòa, Giám đốc Trung tâm ITPC TPHCM, về việc DN Việt Nam nên đầu tư vào lĩnh vực nào có lợi nhất tránh cạnh tranh với DN FDI, bà Virginia Foote, đồng Chủ tịch diễn đàn, cho rằng điều quan trọng nhất chính là hợp tác giữa 2 bên. Theo đó, DN Việt Nam cần học hỏi DN FDI và ngược lại. Cũng bàn về vấn đề này, ông Nestor Scherbey, Cố vấn cấp cao Liên minh thuận lợi hóa Thương mại Việt Nam (VTFA), cho rằng các công ty đa quốc gia sẽ phải xác định lại chuỗi cung ứng toàn cầu để tận dụng các ưu đãi thuế do các hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có TPP mang lại, khi sản xuất hàng xuất khẩu sang các thị trường TPP. Điều này cũng mang đến cơ hội cho DN Việt Nam để trở thành nhà cung cấp cho DN FDI và các công ty toàn cầu khác trong chuỗi cung ứng toàn cầu của họ.

Nhà nước là cầu nối

Một trong những nguyên nhân khiến mối liên kết giữa DN dệt may nội địa và DN FDI còn lỏng lẻo do DN FDI còn hạn chế trong việc sử dụng các sản phẩm nội địa. Mặt khác DN trong nước cũng còn khá dè dặt trong việc tiếp cận với DN FDI, chỉ coi DN FDI như đối tác cạnh tranh chứ chưa chủ động tìm kiếm các cơ hội liên kết từ khối DN này. Bởi vậy, khi nói đến TPP người ta không chỉ nhắc đến những cơ hội, thách thức cho DN mà còn nói đến những thách thức cho Nhà nước trong việc cải cách thể chế. Theo đó, Nhà nước cần phải nâng cao vai trò cầu nối trong việc xây dựng những mô hình liên kết phù hợp, thúc đẩy nâng cao vai trò trách nhiệm của DN FDI trong việc hỗ trợ, kết nối với DN trong nước. Đặc biệt, bản thân DN dệt may trong nước phải có những đột phá về công nghệ nguồn, công nghệ cao cũng như nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, để có thể đủ lực liên kết chặt chẽ với DN FDI, đồng thời trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Ngoài ra, các chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may cần tạo lập mối quan hệ liên kết giữa DN FDI với DN trong nước; đồng thời cần tạo lập các mô hình liên kết theo chiều dọc và chiều ngang để nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm dệt may quốc gia.

Về vấn đề này, ông Nestor Scherbey cho rằng Chính phủ cần thiết lập một cơ sở dữ liệu thông tin thương mại của DN FDI và các nhà cung cấp trong nước, với mục đích xác định cơ hội cho các công ty Việt Nam trở thành nhà cung cấp cho công ty FDI. Với sự giúp đỡ từ chuyên gia kỹ thuật, các cuộc điều tra được tiến hành để xác định cụ thể hàng hóa trung gian Việt Nam có thể sản xuất, cung cấp cho công ty FDI để các sản phẩm xuất khẩu chính thức đủ điều kiện ưu đãi TPP.

Cầu nối để hội nhập - Ảnh 1

Các chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may
cần tạo lập mối quan hệ liên kết giữa DN FDI với DN trong nước.

Mặt khác, các cơ quan chức năng cũng nên thiết lập các nguồn thông tin thương mại FTA và các trung tâm hỗ trợ DN nội tiến hành các thủ tục chứng minh nguồn gốc xuất xứ, giúp họ tìm hiểu về việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Những trung tâm thông tin thương mại mới này nên tiến hành nghiên cứu thị trường xuất khẩu liên quan đến tiêu chuẩn kỹ thuật nước ngoài, dịch các tiêu chuẩn và yêu cầu nước ngoài, phổ biến thông tin này cho DN trong nước. Thí dụ, riêng phần tài liệu TPP khi in ra toàn bộ cũng cao hơn 1m và nặng tới 45kg. Vì thế Nhà nước và DN nên tiến hành ngay từ bây giờ chứ đừng đợi đến khi TPP có hiệu lực mới làm.

Thanh Dung