Bảo hộ công dân trong tình hình mới

Hôm nay (13/8), Hội nghị Ngoại giao lần thứ 30 sẽ chính thức khai mạc. Bảo hộ công dân tại nước ngoài là một trong những vấn đề quan trọng đang được đặt ra trong tình hình mới với nhiều thách thức. Trao đổi với ĐĐK, ông Nguyễn Quốc Dũng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho rằng, phải nâng cao trình độ của người làm công tác bảo hộ công dân, cũng như việc giải quyết phải nhanh nhạy, kịp thời.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Dũng.

PV: Thưa ông, công tác bảo hộ công dân trong tình hình mới hiện đang phải đối mặt với nhiều vấn đề mới. Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này?

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Dũng: - Công tác bảo hộ công dân hiện nay có nhiều cái chưa có tiền lệ. Nói là chưa có tiền lệ là bởi đặt trong bối cảnh của tình hình thế giới, bối cảnh của cuộc sống, dẫn đến nhiều vấn đề mới nảy sinh.

Ví dụ, chuyện ngư dân gặp những vướng mắc pháp lý trong đánh cá trên biển; hay những vấn đề liên quan đến khía cạnh pháp lý trong vụ Đoàn Thị Hương. Rồi công dân của ta sống ở nước ngoài vướng vào vòng pháp lý.

Trong bối cảnh ấy, Bộ Ngoại giao có trách nhiệm phải vào cuộc để hỗ trợ bà con, nhằm đảm bảo quyền lợi của bà con ta ở nước ngoài. Tôi cũng muốn nói thêm, dù đúng, sai đến đâu, thì chúng ta vẫn phải bảo hộ công dân của ta. Đó chính là những vấn đề mới nảy sinh từ bối cảnh cuộc sống như hôm nay.

Thời gian qua cũng có nhiều vụ cô dâu Việt lấy chồng ở nước ngoài sau đó gặp những vướng mắc về mặt pháp lý. Rồi người Việt Nam đi xuất khẩu lao động ở các nước, trục trặc về hợp đồng từ đó nó nảy sinh ra những vấn đề mới mà trước đây chúng ta chưa từng gặp phải.

Trở lại vụ việc của Đoàn Thị Hương, khi đang bị Tòa án xét xử thì Đoàn Thị Hương hoàn toàn có những quyền lợi của công dân và được bảo hộ, qua đó ta đề nghị nước sở tại có quy trình xét xử công bằng và thỏa đáng. Trong vụ này, Đoàn Luật sư của Việt Nam cũng cử người sang để hỗ trợ, hay cơ quan đại diện cũng hỗ trợ tìm luật sư ở nước bạn cho Đoàn Thị Hương để bảo đảm sự công bằng trong xét xử. Sự can thiệp của Bộ Ngoại giao nhằm mục đích làm sao để công dân của ta không bị thiệt thòi, không bị lạm dụng, bảo đảm họ được đối xử với điều kiện của một người bình thường, chưa bị tuyên án.

Trong quá trình ngư dân đánh bắt trên biển có những vụ vi phạm vùng hải phận của các nước và một số ngư dân bị giữ. Ông có thể cho biết, Bộ Ngoại giao đã hỗ trợ xử lý vấn đề trên như thế nào?

- Khi có những vụ việc như thế xảy ra, dưới sự chỉ đạo của Bộ Ngoại giao, cơ quan đại diện của ta ở các nước đã rất khẩn trương trong việc bảo hộ công dân. Đơn cử như trong năm 2017, tại Indonesia, cơ quan đại diện của Việt Nam đã bảo hộ và đưa gần 700 ngư dân về nước.

Nói thế để thấy sự nỗ lưc và trách nhiệm của cơ quan đại diện cũng như Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao) trong quá trình làm việc với nước sở tại để bảo hộ công dân, ngư dân Việt Nam. Cũng phải nói thêm, qua trao đổi, làm việc hết sức nỗ lực của cơ quan đại diện, nhiều nước thậm chí đã không lấy phí mà còn hỗ trợ quần áo và phương tiện đưa bà con ngư dân về nước.

Ông có thể nói rõ hơn về những thách thức trong vấn đề bảo hộ công dân và giải pháp nào để xử lý những thách thức trong tình hình mới?

- Vấn đề bảo hộ công dân ngày càng phức tạp, số lượng công dân cần bảo hộ ngày càng nhiều, đa dạng. Nhiều trường hợp liên quan đến pháp luật đòi hỏi trình độ vững về pháp luật của người đi xử lý việc bảo hộ công dân và cũng phải rất có tâm vì đây là việc vất vả. Ngay cả việc phải trực bảo hộ công dân 24/24 cũng là thách thức lớn.

Bảo hộ công dân là vấn đề lớn và nhạy cảm nhưng đó cũng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu mà Bộ Ngoại giao đã xác định rất rõ ràng và quán triệt đến tất cả các cán bộ làm công tác lãnh sự ở trong và ngoài nước. Chúng tôi luôn nói với nhau, không thể xao nhãng được việc bảo hộ công dân, pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài.

Vì vậy cần tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng nhằm tăng cường khả năng của cán bộ làm công tác này để họ có thể đảm nhận công việc một cách tốt nhất. Tôi muốn nhấn mạnh, quan trọng là phải kịp thời, phải chạy đua với thời gian chứ để muộn là rất khó. Nhiều vụ việc chỉ muộn một chút là dư luận sẽ có thể đặt câu hỏi: Bộ Ngoại giao ở đâu, tại sao không vào cuộc?

Hiện nhiều ý kiến cho rằng cần cải cách thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho công tác lãnh sự. Vậy Bộ Ngoại giao có bước chuẩn bị thế nào để cải cách hành chính giúp cho công tác lãnh sự được hiệu quả hơn trong tình hình hiện nay?

- Vấn đề ở đây có hai mặt, nếu chúng ta đơn giản hóa thì sẽ tốt cho đa số công dân. Nhưng đơn giản hóa mà không cẩn trọng cũng dẫn đến những kẽ hở, rất dễ bị lợi dụng. Tôi nói đơn cử như việc áp dụng khoa học công nghệ sau khi số hóa sẽ tạo thuận lợi cho công tác bảo hộ công dân ở chỗ sẽ cung cấp phương tiện thông tin và giúp các bên nắm bắt thông tin được nhanh hơn.

Bản thân người cần phải có sự bảo hộ cũng có phương tiện để tiếp cận với các cơ quan có thể bảo hộ tốt hơn, nhanh hơn. Nhưng ngược lại phải có nguồn nhân lực để phục vụ cho quản lý cơ sở dữ liệu, vì vậy phải có sự quản lý nhiều hơn và phải nắm bắt được vấn đề nhiều hơn.

Nhưng trong bối cảnh hiện nay việc cải cách thủ tục hành chính và áp dụng khoa học công nghệ vào trong xử lý công việc là chính sách bắt buộc, thưa ông?

- Đây là yêu cầu của Chính phủ: Đòi hỏi phải cải cách thủ tục hành chính, số hóa, với mức độ ngày càng cao, mức độ 4. Nghĩa là tất cả mọi công việc phải xử lý ở trên mạng, không cần phải đến nộp giấy tờ, thậm chí thanh toán phí qua mạng. Đó là cái chúng tôi đang hướng tới. Nhưng có nhiều cái vướng, chẳng hạn, khi cấp hộ chiếu đòi hỏi quy định người dân phải trực tiếp đến cơ quan đại diện. Đây là vấn đề không chỉ ở Việt Nam mà các nước đều quy định như vậy. Với việc này, đòi hỏi 100% số hóa quả thực cũng là một khó khăn.

Trân trọng cảm ơn ông!

M.Loan-H.Vũ (thực hiện)