Ảnh hưởng của hương ước đối với sự phát triển của làng xã hiện nay

Trong cuộc sống hiện tại, khi nhà nước ngày càng phát triển thì vai trò của hương ước đã mất đi ít nhiều, để thay vào đó là các văn bản, các điều luật. Thế nhưng vai trò cũng như sức ảnh hưởng của hương ước, nhất là đối với các làng xã ở nước ta vẫn còn hết sức sâu đậm.

Ảnh hưởng của hương ước có thể nhìn nhận một cách khách quan trên hai khía cạnh đó là mặt tích cực và mặt tiêu cực.

Về mặt tích cực, hương ước với ý nghĩa là văn bản pháp lý đầu tiên của làng xã, đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư. Cho đến ngày nay, nhiều điều lệ tốt đẹp, phù hợp với ý chí Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam vẫn tiếp tục được bảo tồn và phát triển. Hương ước có giá trị rất lớn trong việc điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, bảo tồn các phong tục tập quán của làng xã. Nhiều điều lệ trong hương ước có giá trị pháp lý cao, được người dân thừa nhận và chấp hành tốt, với ý thức tự giác cao.

Bên cạnh đó, các quy định tốt đẹp của hương ước cũng góp phần bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa Việt. Những lễ hội của mỗi làng, những phần thưởng khuyến học trong mỗi dòng họ… đều góp phần làm nên bức tranh làng xã Việt Nam.

Ảnh minh họa

Hương ước đi sâu vào tâm khảm, phản ánh tâm lý của dân làng. Sức mạnh cưỡng chế của hương ước dựa vào lề thói, nếp sống quen thuộc của cộng đồng làng. Đó là sức mạnh có tính chất tâm lí nằm sâu trong tiềm thức của mọi dân làng. Hương ước vừa uốn người ta vào khuôn phép, động viên người ta hành động, gắn bó dân làng thành một cộng đồng chặt chẽ, vừa điều tiết các trách nhiệm và các quyền lợi của mọi thành viên trong làng.

Do đó hương ước có ý nghĩa trong việc bổ sung cho pháp luật khi cần xử lí những vấn đề rất cụ thể nảy sinh từ nếp sống đặc thù của làng. Hương ước không chỉ có ý nghĩa như là một thứ pháp luật mà còn có ý nghĩa như là một hệ thống tiêu chuẩn đạo đức. Vì vậy, nó chứa đựng những giá trị văn hóa dân gian, hàm chứa nhiều yếu tố tích cực. Song, hương ước cũng tồn tại không ít các yếu tố tiêu cực.

Cùng với mặt tích cực, chúng ta cũng không thể không nhắc tới những mặt tiêu cực của hương ước. Từ xưa dân gian ta đã có câu “phép vua thua lệ làng”. Câu nói đó đã phần nào phản ánh vai trò quan trọng của hương ước. Nếu ưu điểm của hương ước là có thể điêu chỉnh những mối quan hệ mà pháp luật khó có thể với tay tới thì đây cũng là nhược điểm lớn nhất của hương ước.

Vì sức ảnh hưởng lớn như thế nên việc muốn điều chỉnh, chế tài những hương ước trái với ý chí nhà nước và pháp luật luôn là một bài toán khó đối với Nhà nước ta. Điều này càng khó khăn hơn ở những vùng quê nghèo nàn lạc hậu, người dân vốn chỉ biết đến lệ làng. Đối với người dân những vùng như thế, sức ảnh hưởng, đe dọa của hương ước lớn hơn nhiều cái gọi là pháp luật.

Hơn nữa, lệ làng từ bao đời đã có, từ ông bà, tổ tiên đều chịu chế tài của hương ước nên hương ước đã bám rễ sâu trong tâm hồn họ. Thậm chí họ sợ điều tiếng với dân làng còn hơn cả sợ ngồi tù. Và vì vậy, nếu muốn điều chỉnh, hay đả phá những lệ làng cổ hủ, lạc hậu, Nhà nước, chính quyền cần có một quá trình lâu dài, “mưa dầm thấm lâu” để người dân tự giác rời bỏ các điều lệ trái với pháp luật mà không thể ép buộc họ từ bỏ những hương ước ây. Để thực hiện điều này thì cần đến sự kiên trì, nhiệt huyết của Chính quyền trong khu vực.

Cho đến tận ngày nay, chính phủ, Đảng, Nhà nước ta vẫn luôn áp dụng chính sách vận động tuyên truyền cổ vũ xóa bỏ hương ước lạc hậu, cổ hủ và đã giành được những thành công nhất định. Có điều quá trình này vẫn còn cần không ngừng tiếp tục thực hiện để sao cho hương ước chính là một bản luật pháp đơn giản hóa, được nhân dân hiểu và tự giác chấp hành.

Quang Trung