Án lình xình vì trả đi, trả lại mà vẫn... “hoàn mèo”

(PL&XH)- “Trả hồ sơ vụ án” đã trở thành cụm từ “quen tai”. Nếu tòa yêu cầu các cơ quan tố tụng điều tra bổ sung làm rõ các tình tiết chưa rõ ràng mà vụ án vẫn “giậm chân tại chỗ” thì người cầm cân nảy mực có thể tuyên bị cáo không phạm tội.

Nhưng thực tế cho thấy, để làm được điều đó không dễ.

Những vụ án “kỷ lục”!

Nhắc đến vụ án của ông Phạm Đình Tiếng, SN 1969, trú tại phường Đội Cấn, quận Ba Đình, Hà Nội; nguyên cán bộ Phòng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về ma túy (PC17), CA TP Hà Nội, nhiều người lắc đầu, ngao ngán vì bị cáo này bị tạm giam gần 7 năm và vụ án có tới 12 lần trả hồ sơ để điều tra bổ sung, điều tra lại.

Ông Tiếng từng phải nhận 17 năm tù về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, “Nhận hối lộ”, tại phiên xử sơ thẩm lần 1 của TAND TP Hà Nội, nhưng khi ông Tiếng kêu oan và các luật sư bào chữa trình bày thì HĐXX phúc thẩm ngày 5-4-2010 của TAND TC tại Hà Nội, đã tuyên hủy phần liên quan đến ông Tiếng để điều tra lại vì chưa đủ chứng cứ. Quá trình điều tra lại, ông này còn bị quy kết thêm khoản nhận hối lộ 12.000 USD và mức án mà HĐXX phiên tòa sơ thẩm lần 2 của TAND TP Hà Nội đã nâng lên 18 năm tù với 2 tội danh trên.

VKSND TC đã cáo buộc, ông Tiếng có hành vi sai trái trong công tác điều tra tụ điểm bán ma túy ở khu tập thể Mai Hương, phường Bạch Mai, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, hòng nhận tiền. Cụ thể, khi bắt được đối tượng Nguyễn Viết Mạnh nhưng không báo cáo, không chuyển ngay hồ sơ tài liệu để phối hợp với CQCA khác. Để lo cho đối tượng Trần Thị Lành, Mạnh, qua Bảy, ông Tiếng đã nhận 13.000 USD. Trong đó, thời điểm hứa giúp cho Lành, ông Tiếng không phải là điều tra viên thụ lý vụ án. Đáng chú ý, kêu oan thay chồng suốt gần 7 năm qua, bà Phan Thị Lệ Tuyên, Trung tá CA quận Ba Đình, Hà Nội, nói, bản danh sách 20 đối tượng mà ông Tiếng lập đã bị bỏ ngoài hồ sơ vụ án và thay vào đó là một tài liệu “lạ” với dấu hiệu bị tẩy xóa, chữa bút phê. Bà Tuyên khẳng định, việc xóa dấu vết này hòng “đổ cho” ông Tiếng không báo cáo cấp trên. Đáng nói, ở cuối tài liệu còn có dấu giả cơ quan lưu trữ hồ sơ.

Một vụ án rơi vào “cảnh” bị trả đi trả lại khác là vụ cháy trên đường Nguyễn Tam Trinh, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Với lần điều tra mới nhất, một lần nữa VKSND quận Hoàng Mai khẳng định, nguyên nhân xảy ra cháy là từ việc cắt, dỡ khung nhà sắt trước nhà số 485 làm vảy hàn (nhiệt độ khoảng 1.600 - 1.800oC) bắn sang nhà số 483.

Sau khi TAND quận Hoàng Mai trả hồ sơ vụ án và yêu cầu làm rõ 7 điểm chưa rõ ràng, VKSND quận Hoàng Mai đã có bản cáo trạng mới về vụ cháy thiêu rụi 5 căn nhà (số 481, 483, 485, 487 và 489) trên đường Nguyễn Tam Trinh, quận Hoàng Mai, xảy ra vào 8g45 ngày 27-10-2008. Theo đó, cơ quan tố tụng giữ cáo buộc với Nguyễn Duy Bộ, SN 1957, trú tại phường Cửa Nam, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội; Lê Văn Ngọc, SN 1974, quê Nam Định; Nguyễn Văn Quyền, SN 1986, quê Phú Thọ. Ba người này bị truy tố về tội “Vi phạm quy định về an toàn lao động”, “Vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy”.

Gần đây, vụ án của Trần Văn Minh, SN 1976, trú tại thị trấn Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội, cũng thu hút sự quan tâm của dư luận. VKSND huyện Chương Mỹ kết luận, ngày 12-10-2012, Minh lập hợp đồng ủy quyền cho ông Nguyễn Hữu Hùng chiếc xe ô tô Hyundai Tucson, màu sơn bạc, BKS 29A – 173… cùng giấy tờ xe để nhận 500 triệu đồng. Theo đó, ông Hùng được quyền quản lý, sử dụng toàn bộ giấy tờ xe bản chính và chiếc xe ô tô để chuyển nhượng, tặng cho, cho thuê, cho thuê tự lái, được ủy quyền cho người thứ 3. VKSND huyện nhận định, thực chất của hợp đồng ủy quyền này là cầm cố tài sản. Nhưng sau khi được ông Hùng nhờ Minh lái chiếc xe ô tô này chở ông và mọi người đi viếng đám ma thì Minh đã giữ luôn. Bị cáo nói dối rằng, một người phụ nữ tên Huyền và 2 thanh niên đã giữ xe ô tô xiết nợ.

Minh bị truy tố ở điểm a khoản 3 Điều 140 BLHS, tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”. Nhận định, vụ án có dấu hiệu hình sự hóa quan hệ dân sự, TAND huyện Chương Mỹ đã trả hồ sơ để yêu cầu làm rõ bản chất pháp lý của quan hệ ủy quyền giữa Minh và ông Hùng đối với tài sản là ô tô Hyun daiTucson; nếu không đủ căn cứ quy kết Minh về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” thì đình chỉ vụ án theo quy định tại khoản 2 Điều 107 Bộ luật TTHS.

Trước đó, giai đoạn vụ án chưa được đưa ra xét xử, VKSND huyện Chương Mỹ đã đề nghị TAND huyện Chương Mỹ trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự này nhưng tòa không đồng nhất quan điểm vì không có căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung.

Vụ án của ông Tiếng gây nhiều tranh cãi

Bất cập trong khâu trả hồ sơ vụ án!

Một thẩm phán dày kinh nghiệm của ngành Tòa án Hà Nội cho hay, Điều 176 Bộ luật TTHS năm 2003 quy định, sau khi nhận hồ sơ vụ án, trong thời hạn 30 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 40 ngày đối với tội phạm nghiêm trọng, 2 tháng đối với tội phạm rất nghiêm trọng, 3 tháng đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án, thẩm phán được phân công làm chủ tọa phiên tòa có thể ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Điều này đồng nghĩa với việc, trước khi xét xử, thẩm phán được phân công giải quyết hồ sơ vụ án hình sự có thể ra quyết định trả hồ sơ cho VKSND để điều tra bổ sung và quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung này do thẩm phán được phân công giải quyết hồ sơ vụ án trực tiếp ký. Theo đó, thẩm phán ra quyết định trả hồ sơ trong những trường hợp cần xem xét thêm những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà không thể bổ sung tại phiên tòa; có căn cứ để cho rằng bị cáo phạm một tội khác hoặc có đồng phạm khác; phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và những vấn đề cần điều tra bổ sung phải được nêu rõ trong quyết định yêu cầu điều tra bổ sung. Nếu kết quả điều tra bổ sung dẫn tới việc đình chỉ vụ án thì VKSND ra quyết định đình chỉ vụ án và thông báo cho tòa án biết. Còn thấy rằng, quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung của tòa án không có căn cứ thì VKSND có văn bản nêu rõ lý do giữ nguyên quyết định truy tố và chuyển lại hồ sơ để tòa án đưa vụ án ra xét xử theo quy định tại khoản 2 Điều 179 Bộ luật TTHS.

Luật sư Phạm Đắc Hải, Đoàn LS TP Hà Nội cho hay, bản thân ông bảo vệ cho nhiều thân chủ mà vụ án của họ bị trả đi trả lại nhiều lần, ví như vụ án cố ý gây thương tích xảy ra ở huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Dù kết quả điều tra bổ sung không có gì mới nhưng tòa vẫn không tuyên bị cáo không phạm tội. “Nếu đề nghị của tòa có căn cứ mà CQCA hay VKSND không điều tra bổ sung được gì thì nên quy định chế tài xử phạt” – ông Hải đề xuất.
Xung quanh vấn đề trả hồ sơ, luật gia Mai Văn Lư, Trung tâm tư vấn pháp luật Thăng Long, Hội Luật gia Việt Nam, lại cho rằng, quy định về thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung của tòa án nảy sinh bất cập. Ông Lư phân tích, xét ở góc độ tâm lý, khi thẩm phán đã “thẩm định” quan điểm của mình đối với vụ án trước VKSND bằng việc quyết định trả lại hồ sơ, thì tại phiên tòa, HĐXX thường có thái độ chủ quan, muốn bảo vệ quyết định đưa vụ án ra xét xử mà chủ tọa phiên tòa đã ký là đúng; có khi không tập trung chú ý để đón nhận những tình tiết mới, chỉ chú ý những nội dung buộc tội hoặc gỡ tội đã được “định liệu” trước khi có quyết định trả hồ sơ cho VKSND làm cho phiên tòa mất đi sự khách quan.

Về phương diện lý luận, chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung chỉ đúng với hoạt động của VKSND. Bởi, thực chất “quyền công tố” là toàn bộ hoạt động chứng minh rõ tội phạm. Thực tế cho thấy, chỉ trên cơ sở hồ sơ vụ án, KSV mới đánh giá chính xác, toàn diện việc khởi tố đã đúng người, đúng tội, đúng pháp luật hay chưa; chứng cứ thu thập đã đủ và có hợp pháp không để ra quyết định truy tố. “Nếu xét thấy hồ sơ chưa đủ chứng cứ quan trọng, bị can còn phạm tội khác, có đồng phạm khác, có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng thì VKSND phải trả hồ sơ lại cho CQĐT để điều tra bổ sung là yêu cầu tất yếu. Trái lại, xét xử là giai đoạn kế tiếp của quá trình tố tụng, không chi phối hoạt động công tố, do vậy, quy định tòa trả hồ sơ để điều tra bổ sung tại Điều 179 Bộ luật TTHS là không đảm bảo tính khách quan” – ông Lư nói.

Theo TAND TP Hà Nội, trong 144 vụ thuộc năm 2012 không được VKSND chấp nhận điều tra bổ sung, xem lại thì chỉ có một số ít vụ mà tòa trả hồ sơ chưa có căn cứ thuyết phục. Còn những vụ khác tòa yêu cầu xác định đồng phạm, làm rõ dấu hiệu bỏ lọt tội phạm, người phạm tội, bổ sung chứng cứ buộc tội… nhưng VKS có công văn chuyển hồ sơ lại ngay mà không nêu rõ lý do vì sao không điều tra bổ sung.

Hoa Đỗ